Türkiye’de kira garantisi ödenmeyen yatırımcılar için borçlunun belirlenmesi, sözleşme ve hesap incelemesi, deliller ve hukuki takip yollarını keşfedin.
Türkiye’de gayrimenkul yatırımı yaparken belirli bir kira getirisi vaat edilmiş, ancak ödemeler hiç başlamamış veya bir süre sonra durmuş olabilir. Böyle bir durumda ilk soru taşınmazın neden boş kaldığı değildir. Önce geliri kimin ve hangi koşullarda taahhüt ettiği belirlenmelidir. Satıcı, işletmeci, kiracı ve yönetim şirketi farklı kişiler olabilir. Satış broşüründeki “garantili gelir” ifadesi, devlet veya banka güvencesi bulunduğu anlamına gelmez.
Yabancı yatırımcı için özellikle net gelir, gider kesintisi, başlangıç tarihi ve döviz hesabı önemlidir. Bu yazı, ödenmeyen kira garantisinin sözleşmeler üzerinden nasıl inceleneceğini, hangi belgelerin toplanacağını ve tahsil yollarının nasıl değerlendirileceğini açıklar. Yabancı yatırımcılar için gayrimenkul rehberi genel yatırım hazırlığını ele alırken burada ödeme taahhüdünün ihlaline odaklanılır.
Tanıtım materyalinde beklenen yıllık getiri gösterilmesiyle koşulsuz ödeme borcu üstlenilmesi aynı değildir. Bir sözleşme sabit aylık bedel öngörebilir; diğeri yalnızca fiilen tahsil edilen kiradan pay vermeyi düzenleyebilir. Doluluk oranına, teslim tarihine veya işletme iznine bağlı bir modelde gelir koşulları farklılaşır. “Kira garantisi” başlığına bakmak yerine ödeme maddelerinin tamamı okunmalıdır.
Satıcı konutu geri kiralamış olabilir. Ayrı bir işletmeci, malikin adına kiracı bulmayı ve tahsilat yapmayı üstlenmiş olabilir. Üçüncü bir şirket ise belirli bir gelir açığını kapatmayı taahhüt etmiş olabilir. Bunların kira, yönetim, vekâlet, garanti veya başka sözleşme ilişkileri olarak değerlendirilmesi mümkündür. Hukuki nitelik, görevli merci ve başvuru koşullarını etkiler.
Şirket antetli bir “garanti sertifikası” ile bankanın belirli koşullarda ödeme yapmayı üstlendiği teminat mektubu aynı güvenceyi sağlamaz. Belgenin düzenleyeni, imza yetkisi, muhatabı, tutarı ve geçerlilik koşulları kontrol edilmelidir. Grup şirketinin logosunun bulunması, bütün grubun borçtan sorumlu olduğu anlamına gelmez. Gerçek borçlunun belirlenmesi tahsil planının başlangıcıdır.
Uyuşmazlık dosyası hazırlanırken her dönem için vaat edilen bedel, vade, yapılan ödeme ve kesinti ayrı gösterilmelidir. Toplam bir eksik tutar yazmak, hangi ödemenin neden eksik olduğunu açıklamayabilir. Sözleşmede brüt gelir belirtilmişse vergi, aidat, bakım veya işletme giderlerinin kim tarafından taşınacağı kontrol edilir. Net gelir sözü verilmişse bu sözün kapsamı ve istisnaları incelenir.
Dövizle belirlenen taahhütlerde tarafların yerleşiklik durumu ve ilişkinin niteliği önem taşıyabilir. Sözleşmede yabancı para yazması, her türlü döviz kaydının aynı biçimde uygulanacağını göstermez. Kur hesabı yapılırken hangi tarih ve hangi kurun esas alınacağı belirlenmelidir. Banka masrafları ile sözleşmesel kesintiler birbirine karıştırılmamalıdır.
Yalnızca garanti belgesini göndermek çoğu zaman yeterli değildir. Satış sözleşmesi, kira veya işletme sözleşmesi, yönetim yetkisi ve ek protokoller birlikte değerlendirilmelidir. Gelir taahhüdü satış bedelinin belirlenmesinde etkili olmuşsa tanıtım materyalleri ve yazışmalar da önem kazanır. Taahhüdü veren kişinin şirket adına işlem yapmaya yetkili olup olmadığı araştırılır.
Önceki ödemeler, tarafların sözleşmeyi nasıl uyguladığını gösterebilir. Banka hesap hareketleri, işletmecinin aylık raporları, kiracı sözleşmeleri ve gider dökümleri talep edilebilir. Kira tahsil edilmiş fakat malike aktarılmamışsa hesap verme ve teslim yükümlülükleri ayrıca gündeme gelir. Temsil yetkisinin kötüye kullanılması hakkındaki açıklamalar, yetki ve hesap verme ayrımının önemini gösterir; her kira uyuşmazlığı aynı hukuki sebebe dayanmaz.
Satıcı, konut henüz teslim edilmediğinden kira garantisinin başlamadığını ileri sürebilir. Sözleşmede başlangıç hangi olaya bağlanmış ve o olayın gecikmesine kim neden olmuş? Bu sorular yanıtlanmadan borcun bulunmadığı kabul edilmemelidir. Satıcının kendi ihlalinden yararlanıp yararlanamayacağı ve ayrı gecikme taahhütleri incelenir.
Teslim edilmeyen konutlardan doğan talepler, kira garantisiyle birlikte değerlendirilebilir. Ancak aynı dönemin aynı zararı farklı adlarla iki kez hesaplanmamalıdır. Konut kullanıma hazır olduğu hâlde yatırımcının gerekli belgeleri vermemesi de başlangıcı etkileyebilir. Sözleşmedeki karşılıklı yükümlülükler ve yapılan bildirimler kontrol edilir.
Önce borçlunun doğru unvanı ve güncel adresi belirlenir. Bildirimde hangi dönemlerin, hangi hesapla talep edildiği açıkça gösterilir. Temerrüt, faiz ve ek zarar talepleri sözleşmenin niteliğine göre değerlendirilir. Her dosyada aynı ihtar metnini kullanmak, taahhüdün koşullarını ve hesabı açıklamaya yetmeyebilir. Gönderilen bildirimin ulaşmasına ilişkin deliller saklanmalıdır.
İcra takibi veya dava, belgelerin niteliği ve olası itirazlara göre seçilir. Kira ilişkisinden doğan bir talep ile bağımsız ticari ödeme taahhüdü aynı usule tabi olmayabilir. Dava şartı arabuluculuğun bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilir. Gayrimenkul uyuşmazlıklarının çözümünde sözleşmeye doğru hukuki nitelik verilmesi, yalnızca başlığa göre başvuru yapmaktan daha önemlidir.
Uzlaşmada yeni ödeme takvimi, vadesi gelmiş borçların kabulü ve güvence koşulları açıkça yazılmalıdır. Birikmiş alacak karşılığında daha uzun ama belirsiz bir garanti sunulması, mevcut borcu tahsil edilebilir hâle getirmeyebilir. Kısmi ödeme alındığında hangi dönem borcundan düşüldüğü belirtilmelidir. Genel ibra hükmü, henüz ödenmeyen dönemleri de kapsayacak şekilde düzenlenmemelidir.
İmzalı taahhüdün bulunması, borçlunun tahsil edilebilir malvarlığı olduğu anlamına gelmez. Konkordato, iflas veya şirketin faaliyetini durdurması hâlinde izlenecek yollar farklılaşabilir. Süre ve ilanların takibi önemlidir. Alacağın varlığı ile tahsil ihtimali ayrı değerlendirilmelidir; yalnızca yüksek getirili yeni bir teklif sunulması eski borcun güvence altına alındığını göstermez.
Ödemelerin durması, malikin konutu hemen başka bir işletmeciye verebileceği anlamına gelmeyebilir. Mevcut kira veya yönetim sözleşmesinin süresi, fesih şartları, anahtar teslimi ve üçüncü kişilere yapılmış kiralamalar incelenmelidir. Fiilî kullanıcıların durumu belirlenmeden kilit değiştirmek veya eşyaları çıkarmak hukuki sorumluluk yaratabilir. Gerçek bir kiracı ilişkisi varsa kiracı tahliyesi yolları ayrıca değerlendirilir.
Gelir vaadi satın alma kararının esasını oluşturmuşsa satış sözleşmesine etkisi de araştırılabilir. Ancak kira garantisinin ödenmemesi her durumda satışın otomatik olarak sona ermesine neden olmaz. Konut satış sözleşmesinden ayrılma için gereken hukuki sebep ve diğer koşullar ayrıca bulunmalıdır. İşletme ilişkisi ile mülkiyet ilişkisinin sonuçları birbirinden ayrılır.
Yatırımcı, düzenli hesap raporu ve belge paylaşımı sağlayacak bir iletişim düzeni kurmalıdır. Avukatın kayıt incelemesi, ihtar, dava ve takip işlemleri için uygun vekâletname gerekebilir. Yönetim şirketine verilmiş yetkilerin kapsamı ve geri alınması da ayrıca değerlendirilir. Yabancı ülkede düzenlenen belgelerin tasdik ve tercüme koşulları işlem öncesinde belirlenmelidir.
Dosyanın ilk değerlendirmesinde satış tarihi, garanti başlangıcı, son ödeme ve eksik dönemler tek bir çizelgede gösterilebilir. İletişim üzerinden sözleşmeler ve ödeme dökümü paylaşılması, uyuşmazlığın daha açık anlaşılmasını sağlar. Avukat borçluyu, delilleri ve başvuru yollarını belirleyebilir; sabit tahsil süresi veya sonuç garantisi verilemez.
Taşınmazın doluluk oranı, brüt kira geliri ve malike ödenecek net tutar aynı veri değildir. Raporlarda aidat, bakım, pazarlama veya işletme giderlerinin hangi sözleşme hükmüne dayanılarak düşüldüğü açıklanmalıdır. Rakamların bir dönemden diğerine devredilmesi, gerçek ödeme yapıldığını göstermez. Banka hareketiyle eşleştirilemeyen kayıtlar için belge istenebilir. Konutun boş olduğu ileri sürülüyorsa bunun garanti borcunu etkileyip etkilemediği sözleşmeden değerlendirilir. Sabit ödeme taahhüdü ile yalnızca gerçekleşen kiradan pay verme düzeni birbirine karıştırılmamalıdır.
Taahhüdün doluluğa bağlı olup olmadığı belirleyicidir. Sabit ödeme sözüyle tahsil edilen kiradan pay verilmesi farklıdır. Sözleşmedeki istisnalar ve boş kalmanın nedeni incelenmelidir.
Olabilir. Broşürün kaynağı, tarihi ve satış görüşmeleriyle ilişkisi önemlidir. Ancak tek başına her ayrıntıyı belirlemeyebilir; imzalı sözleşmeler ve yazışmalarla birlikte değerlendirilir.
Kesintinin sözleşmesel ve hukuki dayanağı araştırılır. Net gelir taahhüdü ile brüt gelir modeli farklıdır. Kesinti kalemleri ve belgeleri açıklanmalıdır.
Grup ilişkisi tek başına ortak sorumluluk oluşturmaz. Her şirketin imzaladığı taahhüt, temsil yetkisi ve varsa garanti veya borç üstlenme düzenlemesi incelenir.
Garanti borçlusu ile kiracı aynı kişi olmayabilir. Üçüncü kişinin borcu nedeniyle gerçek kiracının sözleşmesi kendiliğinden sona ermez. Taraflar ve ilişkiler ayrı değerlendirilmelidir.