Yabancılar Hukuku

Türkiye’de Yabancılar İçin İkamet İzni Başvurusu Rehberi

Türkiye’de vize veya vize muafiyetinin sağladığı süreden ya da doksan günden daha uzun süre kalmak isteyen yabancıların, durumlarına uygun bir ikamet izni almaları gerekir. İkamet izni, yabancının Türkiye’de belirli bir amaçla ve belirli bir süre boyunca yasal olarak kalmasını sağlayan idari izin belgesidir.

İkamet izni başvurusunda en önemli aşama, yabancının Türkiye’deki kalış amacına uygun izin türünün belirlenmesidir. Turizm amacıyla Türkiye’de bulunan bir yabancı ile Türkiye’de eğitim gören, taşınmazı bulunan, Türk vatandaşıyla evli olan veya çalışma amacı taşıyan bir yabancının başvuru şartları aynı değildir.

Türkiye’deki ikamet izni çeşitleri

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında temel olarak altı farklı ikamet izni türü düzenlenmiştir:

• Kısa dönem ikamet izni,
• Aile ikamet izni,
• Öğrenci ikamet izni,
• Uzun dönem ikamet izni,
• İnsani ikamet izni,
• İnsan ticareti mağduru ikamet izni.

Başvuru sahibinin bu izinlerden hangisine başvuracağı; Türkiye’de bulunma amacı, sahip olduğu aile bağları, eğitim durumu, taşınmaz kaydı, ikamet geçmişi ve özel koşulları değerlendirilerek belirlenmelidir. Yanlış ikamet türünün seçilmesi, başvurunun reddedilmesine veya ek belge talepleri nedeniyle sürecin uzamasına yol açabilir.

Kısa dönem ikamet izni kimlere verilebilir?

Kısa dönem ikamet izni; Türkiye’de taşınmazı bulunan, turizm amacıyla kalmak isteyen, ticari bağlantı kuracak, bilimsel araştırma yapacak, tedavi görecek, Türkçe kursuna katılacak veya mevzuatta belirtilen diğer amaçlarla Türkiye’de bulunacak yabancılar bakımından gündeme gelebilir.

Kısa dönem ikamet izni başvurusunda yalnızca bir taşınmaz tapusunun, otel rezervasyonunun veya kira sözleşmesinin bulunması yeterli olmayabilir. Yabancının kalış amacının gerçek ve belgelenebilir olması, yeterli maddi imkâna sahip bulunması, geçerli sağlık sigortası sunması ve adres bilgilerini doğru şekilde bildirmesi gerekir.

İkamet izni başvurusu nasıl yapılır?

1. Uygun ikamet türü belirlenir: Yabancının Türkiye’de bulunma amacı ve kişisel durumu değerlendirilir.
2. e-İkamet başvurusu tamamlanır: Başvuru bilgileri resmî sistem üzerinden eksiksiz ve doğru şekilde girilir.
3. Başvuru formu hazırlanır: Sistem üzerinden oluşturulan başvuru formu kontrol edilerek imzalanır.
4. Gerekli belgeler toplanır: Pasaport, sağlık sigortası, adres belgesi, maddi duruma ilişkin belgeler ve başvuru amacını destekleyen kayıtlar hazırlanır.
5. Randevu veya dosya teslim işlemi tamamlanır: İlgili ilde uygulanan yönteme göre başvuru dosyası yetkili makama sunulur.
6. Eksik belge talepleri takip edilir: İdare tarafından talep edilen ek bilgi ve belgeler verilen süre içerisinde tamamlanır.
7. Başvuru sonucu takip edilir: Olumlu sonuçlanan başvurularda ikamet izni kartının teslim süreci izlenir.

İkamet izni için gerekli olabilecek belgeler

• İkamet izni başvuru formu,
• Pasaport veya pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi,
• Talep edilen ikamet süresini karşılayan geçerli pasaport,
• Son dönemde çekilmiş biyometrik fotoğraf,
• Geçerli sağlık sigortası,
• Türkiye’de kalınacak adresi gösteren belge,
• Yeterli ve düzenli maddi imkâna ilişkin beyan veya belgeler,
• İkamet izni harcı ve kart bedelinin ödendiğini gösteren makbuzlar,
• Başvuru türüne göre öğrenci belgesi, tapu kaydı veya evlilik belgesi,
• Gerekli olması durumunda apostilli ve tercüme edilmiş yabancı belgeler.

Belgelerin tam listesi başvurulan ikamet izni türüne, yabancının yaşına, vatandaşlığına ve aile durumuna göre değişebilir. Başvuru sahibinin eşi ve çocukları da Türkiye’de kalacaksa her aile bireyi için ayrı başvuru dosyası hazırlanması gerekebilir.

İkamet izni başvurusu ne zaman sonuçlanır?

İkamet izni başvurularının, gerekli bilgi ve belgelerin yetkili makama tam olarak teslim edilmesinden itibaren kanunda belirtilen süre içerisinde sonuçlandırılması gerekir. Ancak güvenlik araştırması, belge doğrulaması, yabancı ülke makamlarıyla yapılacak yazışmalar ve ek belge talepleri süreci uzatabilir.

Başvurunun yapılmış olması, ikamet izninin kesin olarak verileceği anlamına gelmez. İdare; sunulan belgelerin doğruluğunu, kalış amacının gerçekliğini, yabancının önceki vize ve ikamet ihlallerini, kamu düzeni ve kamu güvenliği bakımından durumunu birlikte değerlendirebilir.

İkamet İzni Reddedilen Yabancılar İçin Hukuki Yollar

İkamet izni ilk başvurusu veya uzatma başvurusu, ilgili idari makam tarafından reddedilebilir. Ret kararının yabancıya veya yasal temsilcisine gerekçeli olarak bildirilmesi gerekir. Kararın tebliğ edilmesinden sonra izlenecek hukuki yol, yalnızca başvurunun reddedilip reddedilmediğine değil, yabancı hakkında ayrıca sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı bulunup bulunmadığına göre değişir.

İkamet izni başvurusu neden reddedilir?

• Başvurulan ikamet izni için aranan şartların karşılanmaması,
• Türkiye’deki kalış amacının yeterli belgelerle açıklanamaması,
• Eksik, hatalı veya birbiriyle çelişen belgeler sunulması,
• Geçerli sağlık sigortasının bulunmaması,
• Adres bilgilerinin doğrulanamaması,
• Yeterli maddi imkânın ortaya konulamaması,
• İkamet izninin veriliş amacı dışında kullanıldığının tespit edilmesi,
• Yabancı hakkında geçerli bir giriş yasağı veya sınır dışı kararı bulunması,
• Vize veya önceki ikamet izinlerine ilişkin ihlallerin bulunması,
• Kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından sakınca tespit edilmesi.

Ret kararından sonra öncelikle kararın tebliğ tarihi belirlenmeli ve tebligat belgesi muhafaza edilmelidir. Dava açma süresi, kural olarak kararın usulüne uygun biçimde tebliğ edilmesiyle işlemeye başlar. Başvuru sonucu yalnızca internet sisteminden öğrenilmişse yazılı ret kararının ve gerekçesinin temin edilmesi önemlidir.

İkamet izni ret kararına karşı dava açılabilir mi?

İkamet izni başvurusunun reddedilmesi, iznin iptal edilmesi veya uzatılmaması kararına karşı görevli idare mahkemesinde iptal davası açılması mümkündür. Özel bir dava süresi öngörülmeyen idari işlemler bakımından genel dava açma süresi uygulanabilir. Ancak ret kararıyla birlikte sınır dışı kararı da tebliğ edilmişse sınır dışı kararına özgü daha kısa süre dikkate alınmalıdır.

İptal davasında ret kararının yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları bakımından hukuka uygun olup olmadığı incelenir. Başvuru sahibinin gerekli şartları taşıdığını gösteren belgeler, eksikliklerin gerçekte bulunmadığına ilişkin kayıtlar ve idarenin değerlendirmesinin hatalı olduğunu ortaya koyan deliller dava dosyasına sunulabilir.

Ret kararına karşı dava açılması Türkiye’de kalma hakkı sağlar mı?

Yalnızca ikamet izni ret kararına karşı iptal davası açılması, her durumda kendiliğinden yasal kalış hakkı oluşturmaz ve idari işlemin uygulanmasını otomatik olarak durdurmaz. Gerekli koşulların bulunması hâlinde yürütmenin durdurulması talep edilebilir.

Ret kararıyla birlikte yabancıya Türkiye’den çıkması için bir süre verildiğinde veya ayrıca sınır dışı kararı tebliğ edildiğinde bu kararların her biri ayrı ayrı incelenmelidir. Özellikle sınır dışı kararlarında geçerli olan kısa dava süresinin kaçırılmaması büyük önem taşır.

Yeniden ikamet izni başvurusu yapılabilir mi?

Ret gerekçesinin giderilebilir bir eksikliğe dayanması durumunda yabancının yeni bir başvuru yapması mümkün olabilir. Ancak aynı kalış amacıyla kısa süre içerisinde yapılacak yeni başvurularda önceki ret gerekçesinin ortadan kaldırıldığının açıkça gösterilmesi gerekir.

Yeni başvuru yapılması, önceki ret kararına karşı dava açma süresini kendiliğinden durdurmaz veya yeniden başlatmaz. Bu nedenle yeni başvuru ve dava seçenekleri birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Türkiye’de Deport Kararı Alan Yabancılar Ne Yapmalı?

Uygulamada “deport kararı” olarak adlandırılan işlem, yabancı hakkında verilen sınır dışı etme kararıdır. Sınır dışı kararı; yabancının Türkiye’den çıkarılması ve şartlarına göre belirli bir süre Türkiye’ye girişinin sınırlandırılması sonucunu doğurabilir.

Deport kararının öğrenilmesinden sonra yalnızca sözlü açıklamalarla hareket edilmemeli, kararın yazılı ve gerekçeli örneği temin edilmelidir. Kararın hangi nedenle verildiği, ne zaman tebliğ edildiği, yabancı hakkında giriş yasağı veya idari gözetim kararı bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.

Sınır dışı kararı verilebilecek durumlar

• Vize veya ikamet izni süresinin ihlal edilmesi,
• İkamet izni başvurusunun reddedilmesinden sonra süresinde çıkış yapılmaması,
• Çalışma izni bulunmadan çalışılması,
• Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarının ihlal edilmesi,
• Sahte veya gerçeğe aykırı belge kullanılması,
• İkamet izninin amacı dışında kullanılması,
• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından tehdit oluşturulduğunun değerlendirilmesi,
• Kanunda belirtilen diğer sınır dışı nedenlerinden birinin ortaya çıkması.

Bu durumlardan birinin bulunması, yabancının hiçbir inceleme yapılmadan sınır dışı edilebileceği anlamına gelmez. Yabancının kişisel koşulları, aile bağları, sağlık durumu, gönderileceği ülkede karşılaşabileceği riskler ve çocuğun yüksek yararı gibi hususların ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Deport kararı alan yabancının atması gereken adımlar

1. Sınır dışı kararının yazılı örneği alınmalıdır.
2. Kararın tebliğ tarihi tespit edilmelidir.
3. Kararda belirtilen sınır dışı gerekçesi incelenmelidir.
4. Yabancının Türkiye’deki aile, eğitim, sağlık ve çalışma bağları belgelenmelidir.
5. Gönderileceği ülkede karşılaşabileceği kişisel riskler değerlendirilmelidir.
6. Yedi günlük dava süresi geçirilmeden idare mahkemesine başvurulmalıdır.
7. İdari gözetim kararı varsa ayrıca sulh ceza hâkimliğine başvuru değerlendirilmelidir.
8. Varsa giriş yasağının kaldırılması veya sınırlandırılması için gerekli hukuki işlemler planlanmalıdır.

Kimler hakkında sınır dışı kararı alınamaz?

Kanunda sayılan sınır dışı nedenlerinden biri bulunsa bile yabancının gönderileceği ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı veya onur kırıcı muamele riskiyle karşılaşacağına ilişkin ciddi belirtiler varsa sınır dışı işlemi uygulanamaz.

Ayrıca ciddi sağlık sorunları, seyahat bakımından riskli yaş veya hamilelik durumu, hayati tehlike oluşturan bir hastalığın tedavisi, insan ticareti mağduriyeti ya da devam eden fiziksel, psikolojik veya cinsel şiddet tedavisi gibi durumlar sınır dışı işleminin önünde hukuki engel oluşturabilir.

Bu korumalar otomatik olarak uygulanmayabilir. Sağlık raporları, tehdit kayıtları, aile bağlarını gösteren belgeler ve gönderilecek ülkedeki bireysel riski ortaya koyan delillerin ilgili makama veya mahkemeye sunulması gerekebilir.

Türkiye’yi terke davet nedir?

Bazı sınır dışı kararlarında yabancıya Türkiye’den kendi imkânlarıyla ayrılması için on beş günden az ve otuz günden fazla olmayacak şekilde süre verilebilir. Süresi içinde çıkış yapan yabancı hakkında şartlarına göre giriş yasağı kararı alınmaması mümkün olabilir.

Kaçma veya kaybolma riski bulunan, sahte belge kullanan, yasal giriş ve çıkış kurallarını ihlal eden ya da kamu düzeni bakımından tehdit oluşturduğu değerlendirilen yabancılara Türkiye’yi gönüllü olarak terk etmeleri için süre verilmeyebilir.

Yabancılar İçin Sınır Dışı Kararına İtiraz Süreci

Sınır dışı kararına karşı başvurulacak hukuki yol, kararı veren idareye sunulacak sıradan bir itiraz dilekçesinden ibaret değildir. Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı tarafından görevli idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir.

Sınır dışı kararına karşı dava açma süresi

Sınır dışı kararına karşı dava açma süresi, kararın yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilmesinden itibaren yedi gündür. Bu süre genel idari dava sürelerinden daha kısa olduğundan kararın tebliğ edildiği günün doğru şekilde belirlenmesi önem taşır.

Yedi günlük sürenin geçirilmesi hâlinde mahkeme, davanın esasını incelemeden süre aşımı nedeniyle ret kararı verebilir. Bu nedenle ikamet izni başvurusu, yeniden değerlendirme talebi veya başka bir idari işlem sonucu beklenirken sınır dışı kararına ilişkin dava süresi kaçırılmamalıdır.

Sınır dışı davasında hangi belgeler kullanılabilir?

• Sınır dışı kararının ve tebliğ belgesinin örneği,
• Pasaport, vize ve ikamet izni kayıtları,
• Türkiye’ye giriş ve çıkış hareketleri,
• Türk vatandaşı eş veya çocuklarla aile bağını gösteren belgeler,
• Çocukların okul ve eğitim kayıtları,
• Sağlık raporları ve tedavi belgeleri,
• Çalışma izni veya iş ilişkisine ait kayıtlar,
• Gönderilecek ülkedeki kişisel riski gösteren bilgi ve belgeler,
• Adres, kira sözleşmesi ve Türkiye’deki düzenli yaşama ilişkin kayıtlar,
• Kararda yer alan iddiaların gerçeğe aykırı olduğunu gösteren deliller.

Dava açıldığında yabancı sınır dışı edilir mi?

Yabancının rızası saklı kalmak üzere, sınır dışı kararına karşı dava açma süresi içerisinde veya süresinde dava açılması hâlinde mahkeme karar verinceye kadar sınır dışı işlemi uygulanmaz. Davayı açan yabancının, başvuruyu sınır dışı kararını veren makama da bildirmesi gerekir.

Sınır dışı kararına karşı açılan davanın yabancının serbest bırakılmasını otomatik olarak sağlamadığına dikkat edilmelidir. Yabancı aynı zamanda idari gözetim altında tutuluyorsa bu karara karşı ayrıca sulh ceza hâkimliğine başvurulmalıdır.

Sınır dışı davası ne kadar sürede sonuçlanır?

Kanunda, sınır dışı kararına karşı yapılan başvuruların on beş gün içerisinde sonuçlandırılması öngörülmüştür. Mahkemenin sınır dışı kararına ilişkin verdiği karar kesindir. Ancak davanın fiilî sonuçlanma süresi dosyanın kapsamına, tebligat işlemlerine ve istenen bilgi ve belgelerin teminine göre değişebilir.

Sınır dışı kararının iptal edilmesi giriş yasağını kaldırır mı?

Sınır dışı kararı ile Türkiye’ye giriş yasağı birbirleriyle bağlantılı olmakla birlikte ayrı idari işlemler olabilir. Sınır dışı kararının iptal edilmesi, yabancı hakkında ayrıca tesis edilmiş bütün tahdit ve giriş yasağı kayıtlarının kendiliğinden kaldırıldığı anlamına gelmeyebilir.

Yabancı hakkında giriş yasağı, tahdit kodu veya başka bir idari kayıt bulunuyorsa bu işlemlerin hukuki dayanakları ayrıca araştırılmalı ve gerekli idari veya yargısal başvurular yapılmalıdır.

Türkiye’de Yabancıların Oturma İzni Uzatma İşlemleri

İkamet izninin süresi dolduktan sonra aynı amaçla Türkiye’de kalmaya devam etmek isteyen yabancıların uzatma başvurusu yapması gerekir. Uzatma başvuruları, mevcut ikamet izninin sona ermesine altmış gün kalmasından itibaren yapılabilir ve her durumda ikamet izni süresi sona ermeden önce tamamlanmalıdır.

Son başvuru tarihinin beklenmesi, sistem yoğunluğu, eksik belge veya teknik sorun yaşanması hâlinde yabancının yasal kalış durumunu riske atabilir. Bu nedenle uzatma dosyasının ikamet izni süresi dolmadan makul bir süre önce hazırlanması önemlidir.

İkamet izni uzatma başvurusunda dikkat edilecek hususlar

• Pasaport süresinin talep edilen ikamet dönemini karşılaması,
• Sağlık sigortasının yeni ikamet döneminin tamamını kapsaması,
• Adres bilgilerinin güncel ve doğrulanabilir olması,
• Kira sözleşmesi veya konaklama belgelerinin usulüne uygun hazırlanması,
• İkamet izninin veriliş amacının devam etmesi,
• Gelir ve maddi imkân beyanlarının gerçeğe uygun olması,
• Önceki izin döneminde adres ve kalış yükümlülüklerine uyulması,
• e-İkamet sistemindeki bilgilerin mevcut belgelerle aynı olması,
• Başvuru sonrası talep edilen belgelerin süresinde teslim edilmesi.

Oturma izni uzatma başvurusu neden reddedilir?

Uzatma başvurusu, ilk ikamet izninin verilmesine dayanak olan şartların ortadan kalkması nedeniyle reddedilebilir. Örneğin öğrenci ikamet iznine sahip yabancının öğrenciliğinin sona ermesi, aile ikamet izninde aile bağının veya destekleyici şartlarının ortadan kalkması ya da kısa dönem ikamet izninin amacı dışında kullanılması ret gerekçesi olabilir.

İdare, önceki izin döneminde yabancının Türkiye’de gerçekte nerede ve hangi amaçla kaldığını da inceleyebilir. Yabancının beyan ettiği adreste yaşamaması, uzun süre Türkiye dışında bulunması veya ikamet amacını kanıtlayamaması uzatma işlemini olumsuz etkileyebilir.

Uzatma başvurusu reddedilen yabancı ne yapmalıdır?

Ret kararının yazılı örneği alınmalı, tebliğ tarihi kaydedilmeli ve kararda belirtilen Türkiye’den çıkış süresi incelenmelidir. Uzatma başvurusu reddedilen yabancının, kararda belirtilen süre içerisinde çıkış yapmaması sınır dışı kararı verilmesine neden olabilir.

Ret kararının hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa idare mahkemesinde iptal davası ve şartları varsa yürütmenin durdurulması talebi değerlendirilebilir. Bununla birlikte dava açılmasının yasal kalış durumuna etkisi somut kararın içeriğine göre ayrıca incelenmelidir.

Yabancıların Türkiye’de Hukuki Temsil ve Avukatlık Hizmetleri

Türkiye’de yaşayan veya Türkiye’de hukuki işlemleri bulunan yabancıların, Türk vatandaşı olmamaları mahkemelere, idari makamlara ve diğer kamu kurumlarına başvurmalarına engel değildir. Yabancılar, haklarını bizzat kullanabilecekleri gibi mevzuata uygun bir vekâletnameyle avukat aracılığıyla da temsil edilebilir.

Yabancılar hukukunda farklı kurumlar tarafından verilen kararların birbiriyle bağlantılı olması, hukuki temsilin önemini artırır. İkamet izninin reddedilmesi yabancının çalışma durumunu etkileyebilir; çalışma izninin sona ermesi yasal kalış hakkını ortadan kaldırabilir; vize ihlali ise sınır dışı veya giriş yasağı işlemlerine yol açabilir.

Yabancılar hukuku kapsamında sunulabilecek hizmetler

• İkamet izni türünün belirlenmesi ve başvuru dosyasının hazırlanması,
• İlk ikamet izni, uzatma ve geçiş başvurularının hukuki takibi,
• İkamet izni ret ve iptal kararlarına karşı dava açılması,
• Sınır dışı kararlarına karşı idare mahkemesinde dava açılması,
• İdari gözetim kararlarına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulması,
• Giriş yasağı ve tahdit kayıtlarının hukuki yönden incelenmesi,
• Aile ikamet izni dosyalarının hazırlanması,
• Çalışma izni başvurularının hukuki açıdan kontrol edilmesi,
• Yabancıların evlilik, boşanma, velayet ve aile hukuku işlemleri,
• Yabancıların Türkiye’de taşınmaz edinme ve tapu işlemleri,
• Yabancı belgelerin apostil, tasdik ve tercüme süreçlerinin planlanması.

Yurt dışında düzenlenen vekâletname Türkiye’de kullanılabilir mi?

Yabancı kişi, Türkiye’deki hukuki işlemlerinin takip edilmesi için bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğunda vekâletname düzenleyebilir. Vekâletnamenin yabancı ülke noterinde düzenlenmesi hâlinde ise belgenin düzenlendiği ülkeye göre apostil veya konsolosluk tasdiki gerekebilir.

Yabancı dilde hazırlanan vekâletnamenin Türkiye’de kullanılabilmesi için Türkçe tercümesinin ve gerekli noter onaylarının tamamlanması istenebilir. Vekâletnamede yapılacak işlemlerin açıkça belirtilmesi, özellikle dava, tapu, vatandaşlık ve ikamet işlemleri bakımından önemlidir.

Avukat bütün işlemleri yabancı adına yapabilir mi?

Birçok idari ve yargısal işlem avukat aracılığıyla yürütülebilir. Ancak idare, kimlik doğrulaması, parmak izi, mülakat veya başvurunun kişisel yönlerinin incelenmesi amacıyla yabancının bizzat hazır bulunmasını isteyebilir.

Avukat Esra Aslan tarafından yabancıların başvuru ve dava dosyaları incelenerek uygulanabilecek hukuki yollar, işlem süreleri ve gerekli belgeler somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmektedir.

Türkiye’de Kaçak Duruma Düşen Yabancıların Hakları

“Kaçak yabancı” ifadesi uygulamada; vize süresini aşan, ikamet izni sona eren, ikamet izni iptal edilen, çalışma izni olmadan çalışan veya Türkiye’ye yasal giriş ve çıkış kurallarını ihlal eden yabancılar için kullanılmaktadır. Hukuki açıdan bu kişiler düzensiz göçmen veya yasal kalış hakkını ihlal eden yabancı olarak değerlendirilebilir.

Yasal kalış hakkının sona ermesi, yabancının bütün temel ve usule ilişkin haklarını kaybettiği anlamına gelmez. Yabancı hakkında uygulanacak idari işlemlerin hukuki bir dayanağının bulunması, kararların gerekçeli şekilde bildirilmesi ve kanunda belirtilen başvuru yollarının kullanılmasına imkân tanınması gerekir.

Yasal kalış ihlalinin sonuçları nelerdir?

• Vize veya ikamet ihlali nedeniyle idari para cezası uygulanması,
• İkamet izni başvurularının olumsuz değerlendirilmesi,
• Yabancı hakkında sınır dışı kararı verilmesi,
• Türkiye’ye belirli süreli giriş yasağı uygulanması,
• Yabancının idari gözetim altına alınması,
• Çalışma izinsiz faaliyet nedeniyle yabancıya ve işverene yaptırım uygulanması,
• Gelecekteki vize ve ikamet başvurularında ihlalin dikkate alınması.

Uygulanacak yaptırım; ihlalin türüne, ne kadar sürdüğüne, yabancının kendiliğinden çıkış yapıp yapmadığına, para cezalarını ödeyip ödemediğine ve hakkında başka bir idari kayıt bulunup bulunmadığına göre değişebilir.

Kaçak durumda olan yabancı ikamet izni alabilir mi?

Yabancının vize veya ikamet süresini aşmış olması, Türkiye içerisinde her zaman yeni bir ikamet izni başvurusu yapabileceği anlamına gelmez. Öncelikle yabancının yasal kalış ihlalinin niteliği, hakkında sınır dışı veya giriş yasağı kararı bulunup bulunmadığı ve özel bir ikamet izni sebebinin mevcut olup olmadığı incelenmelidir.

Çocuğun yüksek yararı, Türkiye’den ayrılmanın makul veya mümkün olmaması, gönderileceği ülkede ciddi risk bulunması ya da olağanüstü kişisel koşulların varlığı hâlinde insani ikamet izni gündeme gelebilir. Bununla birlikte insani ikamet izni istisnai bir izin türüdür ve her vize ihlalinde uygulanmaz.

Yasal kalış hakkını ihlal eden yabancının başlıca hakları

• Hakkındaki idari kararların gerekçesini öğrenme,
• Kararın yazılı örneğini ve başvuru yolları hakkında bilgi alma,
• Avukata ve yasal temsilciye erişme,
• Sınır dışı kararına karşı süresinde dava açma,
• İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurma,
• Konsolosluk yetkilileri ve yakınlarıyla görüşme,
• Geri gönderme merkezinde temel ve acil sağlık hizmetlerine erişme,
• Şartlarını taşıması durumunda adli yardım talebinde bulunma.

Yasal kalış ihlali bulunan yabancının, durumunu gizlemek veya gerçeğe aykırı belge sunmak yerine ihlalin hukuki sonuçlarını değerlendirmesi gerekir. Sahte belge veya yanlış beyan, mevcut ihlalden daha ağır idari ve cezai sonuçlara yol açabilir.

Yabancılar İçin İdari Gözetim Kararına İtiraz

İdari gözetim, hakkında sınır dışı kararı bulunan yabancının belirli şartlar altında geri gönderme merkezinde tutulmasıdır. İdari gözetim bir ceza mahkûmiyeti değildir; sınır dışı işleminin yürütülmesi amacıyla alınan idari nitelikte bir tedbirdir.

Sınır dışı kararı ile idari gözetim kararı birbirinden farklıdır. Sınır dışı kararına karşı idare mahkemesine, idari gözetim kararına karşı ise sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Yalnızca sınır dışı davası açılması, idari gözetimin kendiliğinden sona ermesini sağlamaz.

Kimler idari gözetim altına alınabilir?

• Kaçma veya kaybolma riski bulunduğu değerlendirilenler,
• Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenler,
• Sahte veya gerçeğe aykırı belge kullananlar,
• Türkiye’yi terk etmesi için verilen sürede çıkış yapmayanlar,
• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından tehdit oluşturduğu değerlendirilenler.

İdari gözetim kararının yalnızca kanundaki ifadelerin tekrarlanmasıyla değil, yabancının bireysel durumu değerlendirilerek gerekçelendirilmesi gerekir. Yabancının sabit bir adresinin, düzenli aile yaşamının ve kaçma riskini azaltan güçlü bağlarının bulunması itirazda ileri sürülebilir.

İdari gözetim ne kadar sürebilir?

Geri gönderme merkezindeki idari gözetim süresi kural olarak altı ayı geçemez. Ancak sınır dışı işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ve belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması durumunda süre en fazla altı ay daha uzatılabilir.

İdari gözetimin devamının gerekli olup olmadığı valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilmelidir. Gözetimin devamında zorunluluk kalmadığının anlaşılması hâlinde karar kaldırılmalı veya idari gözetime alternatif yükümlülükler uygulanmalıdır.

İdari gözetime alternatif yükümlülükler nelerdir?

• Belirli bir adreste ikamet etme,
• Belirli aralıklarla bildirimde bulunma,
• Aile temelli geri dönüş işlemleri,
• Geri dönüş danışmanlığı,
• Teminat gösterme,
• Elektronik izleme,
• Mevzuatta belirtilen diğer alternatif tedbirler.

Alternatif yükümlülükler, yabancının serbest bırakılmasıyla birlikte belirli koşullara uymasını gerektirebilir. Bu yükümlülüklere uyulmaması, yabancının yeniden idari gözetim altına alınmasına neden olabilir.

İdari gözetim kararına nasıl itiraz edilir?

İdari gözetim altına alınan yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimliğine başvurabilir. Başvuru doğrudan hâkimliğe yapılabileceği gibi dilekçe idareye de teslim edilebilir. İdareye verilen dilekçenin yetkili sulh ceza hâkimliğine derhâl ulaştırılması gerekir.

Sulh ceza hâkimliğine yapılan başvuru, idari gözetimi kendiliğinden durdurmaz. Hâkimlik incelemesini kanunda belirtilen kısa süre içerisinde tamamlar. İdari gözetimin şartları sonradan değişirse veya ortadan kalkarsa yeniden başvuru yapılması mümkündür.

İdari gözetim itirazında hangi hususlar ileri sürülebilir?

• Kaçma veya kaybolma riskinin bulunmadığı,
• Yabancının sabit ve doğrulanabilir bir adresinin olduğu,
• Türkiye’de eşi, çocuğu veya yakın aile bağlarının bulunduğu,
• Sağlık durumunun geri gönderme merkezinde tutulmaya uygun olmadığı,
• İdari gözetimin ölçüsüz hâle geldiği,
• Sınır dışı işleminin yakın zamanda gerçekleştirilemeyeceği,
• Alternatif yükümlülüklerin yeterli olacağı,
• Kararın somut ve kişisel gerekçelere dayanmadığı.

Avukatlık ücretini karşılama imkânı bulunmayan yabancılar, şartlarını taşımaları hâlinde idari gözetim işlemine karşı yapacakları başvuru için adli yardım kapsamında avukat görevlendirilmesini talep edebilir.

Türkiye’de Aile İkamet İzni Başvurusu Nasıl Yapılır?

Aile ikamet izni, Türkiye’de yasal olarak bulunan destekleyici üzerinden yabancı eşe ve belirli şartları taşıyan çocuklara verilen ikamet izni türüdür. Başvuruda yalnızca resmi evlilik veya soy bağı değil, destekleyicinin ve başvuru sahibinin kanunda belirtilen şartları taşıyıp taşımadığı da incelenir.

Kimler aile ikamet izni alabilir?

Türk vatandaşlarının, Mavi Kart kapsamındaki kişilerin, Türkiye’de geçerli ikamet izni bulunan yabancıların, mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin;

• Yabancı eşine,
• Kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna,
• Kendisinin veya eşinin bağımlı yabancı çocuğuna

şartların bulunması hâlinde aile ikamet izni düzenlenebilir. Çocuk bakımından diğer ebeveynin ortak velayet hakkı bulunuyorsa başvuruda muvafakat belgesi istenebilir.

Aile ikamet izni ne kadar süreyle verilir?

Aile ikamet izni her defasında üç yılı aşmayacak şekilde düzenlenebilir. Ancak aile ikamet izninin süresi, yabancı destekleyicinin mevcut ikamet izni süresinden daha uzun olamaz.

Destekleyici Türk vatandaşı olsa bile aile ikamet izni başvurusunun otomatik olarak kabul edilmesi söz konusu değildir. Evliliğin gerçekliği, aile birliğinin devam edip etmediği, eşlerin birlikte yaşama niyeti ve kamu düzeni bakımından engel bir durum bulunup bulunmadığı araştırılabilir.

Destekleyicide aranan şartlar

• Aile bireylerini kapsayan geçerli sağlık güvencesinin bulunması,
• Aile fertlerinin geçimini sağlayabilecek yeterli ve düzenli gelire sahip olunması,
• Adres kayıt sisteminde geçerli adres kaydının bulunması,
• Aile düzenine karşı işlenen suçlar yönünden mevzuatta aranan şartların taşınması,
• Destekleyicinin statüsüne göre gerekli ikamet şartlarının karşılanması.

Aile ikamet izni için gerekli olabilecek belgeler

• Aile ikamet izni başvuru formu,
• Başvuru sahibine ait pasaport ve tercümesi,
• Destekleyicinin kimlik veya ikamet izni belgesi,
• Uluslararası geçerliliği bulunan evlenme belgesi,
• Çocuklar için doğum belgesi ve soy bağını gösteren kayıtlar,
• Gerekli olması hâlinde diğer ebeveynin muvafakati,
• Destekleyicinin gelir durumunu gösteren belgeler,
• Aile bireylerini kapsayan sağlık sigortası,
• Yerleşim yeri ve adres kayıt belgeleri,
• Adli sicil veya aile düzenine ilişkin istenebilecek kayıtlar.

Yurt dışında düzenlenen evlenme, doğum, boşanma, ölüm veya velayet belgelerinin apostil ya da konsolosluk tasdikinden geçirilmesi gerekebilir. Belgelerin ayrıca Türkçeye çevrilerek noter onayından geçirilmesi istenebilir.

Aile ikamet izni hangi durumlarda reddedilir veya iptal edilir?

• Destekleyicide aranan şartların bulunmaması,
• Evliliğin yalnızca ikamet izni almak amacıyla yapıldığının tespit edilmesi,
• Eşlerin birlikte yaşama niyetinin bulunmaması,
• Aile bağının sona ermesi veya belgelenememesi,
• İznin veriliş amacı dışında kullanılması,
• Yabancı hakkında geçerli sınır dışı veya giriş yasağı kararı bulunması.

Türk vatandaşıyla evli yabancının boşanması hâlinde, belirli süre aile ikamet izniyle Türkiye’de yaşamış olması şartıyla kısa dönem ikamet iznine geçişi mümkün olabilir. Aile içi şiddet mağduru olduğunu mahkeme kararıyla ispatlayan kişiler bakımından süre şartı yönünden özel hükümler uygulanabilir.

Yabancıların Türkiye’de Çalışma ve İkamet İzni Süreçleri

Türkiye’de bir işverene bağlı veya bağımsız olarak çalışmak isteyen yabancıların, kanunda belirtilen istisnalar dışında çalışma izni almaları gerekir. İkamet izni ile çalışma izni aynı işlem değildir. Geçerli bir ikamet izni, yabancıya tek başına çalışma hakkı sağlamaz.

Buna karşılık geçerli süreli, süresiz veya bağımsız çalışma izinleri aynı zamanda ikamet izni yerine geçebilir. Çalışma izni sahibi yabancının ayrıca aynı dönem için ikamet izni alması gerekmez. Çalışma izninin sona ermesi veya iptal edilmesi durumunda buna bağlı yasal kalış hakkı da etkilenebilir.

Yurt içinden çalışma izni başvurusu

Türkiye’de bulunan ve kural olarak en az altı ay süreli geçerli ikamet iznine sahip olan yabancılar için yurt içinden çalışma izni başvurusu yapılabilir. Başvuru çoğunlukla yabancıyı çalıştıracak işveren tarafından elektronik sistem üzerinden gerçekleştirilir.

Yabancının ikamet izni bulunması, çalışma izni başvurusunun mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez. İşverenin mali yapısı, Türk vatandaşı istihdamı, yabancıya ödenecek ücret, yabancının mesleki niteliği ve sektör için öngörülen özel kriterler değerlendirilebilir.

Yurt dışından çalışma izni başvurusu

Türkiye’de yurt içi başvuruya uygun ikamet izni bulunmayan yabancı, vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine çalışma vizesi başvurusu yapabilir. Dış temsilcilikten alınan referans numarası kullanılarak Türkiye’deki işveren tarafından elektronik çalışma izni başvurusu tamamlanır.

Çalışma izninin olumlu sonuçlanmasının ardından yabancının süresi içinde Türkiye’ye giriş yapması, adres ve sosyal güvenlik işlemlerini tamamlaması gerekir. İşverenin de yabancının sigortalılık bildirimleri ve çalışma koşulları bakımından ilgili mevzuata uygun hareket etmesi zorunludur.

Çalışma izni türleri

• Süreli çalışma izni: Belirli bir işveren, iş ve iş yeri için sınırlı süreyle düzenlenir.
• Süresiz çalışma izni: Kanunda belirtilen uzun dönem ikamet veya kanuni çalışma süresi şartlarını taşıyan yabancılar tarafından talep edilebilir.
• Bağımsız çalışma izni: Yabancının kendi adına ve hesabına çalışabilmesi amacıyla düzenlenebilir.
• Turkuaz Kart: Nitelikli yabancı iş gücü ve yatırımcılar bakımından özel değerlendirmeye tabi bir çalışma ve ikamet hakkı sağlayabilir.
• Çalışma izni muafiyeti: Kanunda ve ilgili düzenlemelerde belirtilen geçici faaliyetler bakımından uygulanabilir.

Çalışma izni işverene bağlı mıdır?

Süreli çalışma izni çoğunlukla belirli bir işveren, görev ve iş yeri için düzenlenir. Yabancının işverenini veya görevini değiştirmesi hâlinde mevcut çalışma izniyle yeni iş yerinde çalışmaya başlaması mümkün olmayabilir. Yeni işveren üzerinden çalışma izni başvurusu yapılması gerekebilir.

Çalışma ilişkisinin sona ermesi durumunda işverenin ve yabancının gerekli bildirimleri yapması önemlidir. Yabancının çalışma izninin sona ermesinden sonra Türkiye’de kalmaya devam etmek istemesi hâlinde, yasal süresi içerisinde durumuna uygun bir ikamet iznine geçiş yapıp yapamayacağı değerlendirilmelidir.

Çalışma izni olmadan çalışmanın sonuçları

Çalışma izni bulunmadan çalışan yabancı ve yabancıyı çalıştıran işveren hakkında idari para cezası uygulanabilir. İzinsiz çalışma, yabancı hakkında sınır dışı kararı verilmesine de neden olabilir. İşveren ayrıca yabancının ve şartlarına göre ailesinin sınır dışı masraflarından sorumlu tutulabilir.

Yabancının bir şirkete ortak olması veya kendi iş yerini kurması da her durumda çalışma izni zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Şirket ortağı yabancının iş yerinde fiilen çalışmaya başlamadan önce çalışma izni koşullarını incelemesi gerekir.

Çalışma izni başvurusunda avukat desteği

Çalışma izni süreci işveren, yabancı çalışan, sosyal güvenlik kayıtları ve göç mevzuatının birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Yanlış meslek kodu, eksik iş sözleşmesi, ücret kriterinin karşılanmaması veya başvuru süresinin kaçırılması ret kararıyla sonuçlanabilir.

Avukat Esra Aslan tarafından yabancının ikamet durumu, işverenin hukuki ve mali şartları, iş sözleşmesi ve başvuru belgeleri incelenerek çalışma ve ikamet süreçlerinin birbiriyle uyumlu şekilde yürütülmesi konusunda hukuki destek sunulmaktadır.