Türkiye’de Kaçak Duruma Düşen Yabancıların Hakları

Türkiye’de “kaçak duruma düşmek” şeklinde kullanılan ifade, hukuken yabancının yasal kalış hakkını ihlal etmesini anlatır. Vize, vize muafiyeti, ikamet izni, çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti süresi sona erdiği hâlde Türkiye’de kalmaya devam eden yabancı bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu konuyla bağlantılı olarak Yabancılar Hukuku başlıklı içeriği de inceleyebilirsiniz.

Yasal kalış hakkının ihlal edilmesi para cezası, Türkiye’ye giriş yasağı ve sınır dışı etme kararı gibi sonuçlar doğurabilir. Ancak yabancı, yasal kalış süresini ihlal etmiş olsa bile avukata erişim, kararların kendisine bildirilmesi, mahkemeye başvurma ve kötü muamele riski bulunan ülkeye gönderilmeme gibi temel haklara sahiptir.

Yasal Kalış Hakkı İhlali Nedir?

Yasal kalış hakkı ihlali aşağıdaki durumlardan biri nedeniyle ortaya çıkabilir:

• Vize veya vize muafiyeti süresinin aşılması,
• İkamet izni sona erdiği hâlde Türkiye’de kalmaya devam edilmesi,
• İkamet izni uzatma başvurusunun reddedilmesinden sonra çıkış yapılmaması,
• Çalışma izni veya çalışma izni muafiyetinin sona ermesi,
• İkamet ya da çalışma izninin iptal edilmesine rağmen ülkeden çıkılmaması,
• Türkiye’ye yasal olmayan yollarla giriş yapılması.

İhlalin süresi, yabancının kendiliğinden çıkış yapıp yapmadığı, para cezalarını ödeyip ödemediği ve hakkında sınır dışı kararı bulunup bulunmadığı uygulanacak işlemleri etkiler.

Kaçak Duruma Düşen Yabancı Ne Yapmalıdır?

Yabancının doğrudan sınır kapısına gitmeden önce ihlal süresini, hakkında tahdit kodu veya sınır dışı kararı bulunup bulunmadığını ve çıkışın sonuçlarını değerlendirmesi önemlidir.

Yabancı Kendi İsteğiyle Türkiye’den Çıkabilir mi?

Yasal kalış süresini ihlal eden yabancı, durumu yetkili makamlar tarafından tespit edilmeden önce kendiliğinden sınır kapısına giderek çıkış yapabilir. Çıkış sırasında ihlal süresine göre idari para cezası hesaplanabilir.

Üç aydan daha kısa süreli ihlallerde yabancının kendiliğinden çıkış yapması ve ilgili para cezalarını ödemesi hâlinde giriş yasağı uygulanmaması mümkün olabilir. İhlal süresi uzadıkça giriş yasağı süresi de artabilir.

Para cezasının ödenmemesi, giriş yasağı sona erse dahi yabancının yeniden Türkiye’ye kabul edilmesini engelleyebilir. Bu nedenle ödeme makbuzlarının saklanması gerekir.

Türkiye’yi Terke Davet Nedir?

Hakkında sınır dışı etme kararı alınan bazı yabancılara Türkiye’den kendi imkânlarıyla çıkmaları için 15 günden az olmamak üzere 30 güne kadar süre verilebilir. Bu kişilere harca tabi olmayan çıkış izin belgesi düzenlenir.

Tanınan süre içinde çıkış yapılması, yabancı hakkında giriş yasağı uygulanmaması bakımından etkili olabilir. Ancak kaçma riski bulunan, sahte belge kullanan veya kamu düzeni bakımından tehdit oluşturduğu değerlendirilen yabancılara çıkış süresi verilmeyebilir.

Sınır Dışı Kararına İtiraz Hakkı

Yasal kalış hakkını ihlal eden yabancı hakkında sınır dışı etme kararı verilirse kararın gerekçeli olarak yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilmesi gerekir.

Yabancı, sınır dışı etme kararının tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir. Dava açıldığının kararı veren makama da bildirilmesi gerekir.

Yabancının kendi rızasıyla ayrılması dışında, dava açma süresi içinde ve süresinde dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı işlemi uygulanmaz.

Her Yasal Kalış İhlali Otomatik Deport Nedeni midir?

Yasal kalış hakkının ihlal edilmesi sınır dışı etme kararına dayanak oluşturabilir. Ancak her yabancının durumu bireysel olarak incelenmeli ve karar kişiye özel gerekçe içermelidir.

İhlalin kısa süreli olması, yabancının kendiliğinden çıkış yapmak istemesi, Türkiye’deki aile bağları, sağlık durumu ve gönderileceği ülkedeki riskler uygulanacak işlem bakımından önem taşıyabilir.

Kimler Sınır Dışı Edilemez?

Yasal kalış süresi ihlal edilmiş olsa bile aşağıdaki yabancılar hakkında sınır dışı kararı alınamaz veya mevcut karar uygulanamaz:

• Gönderileceği ülkede ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele riski bulunanlar,
• Ciddi sağlık sorunu, ileri yaş veya hamilelik nedeniyle seyahati riskli olanlar,
• Hayati tedavisi devam eden ve gönderileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar,
• Mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları,
• Tedavileri devam eden fiziksel, psikolojik veya cinsel şiddet mağdurları.

Bu korumalar otomatik olarak uygulanmaz. Yabancının sağlık raporlarını, tehdit kayıtlarını ve kişisel risklerini yetkili makamlara sunması gerekir.

Geri Gönderme Merkezindeki Yabancının Hakları

Yabancının yasal kalış süresini ihlal etmiş olması, geri gönderme merkezinde temel haklardan mahrum bırakılabileceği anlamına gelmez. Merkezde bulunan yabancı aşağıdaki imkânlardan yararlanabilir:

• Avukata, yasal temsilciye, notere ve yakınlarına erişme,
• Telefon hizmetlerinden yararlanma,
• Konsolosluk yetkilileriyle görüşme,
• Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği görevlileriyle görüşme,
• Karşılayamadığı acil ve temel sağlık hizmetlerinden ücretsiz yararlanma.

İdari gözetim kararına karşı yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimliğine başvurabilir. Bu başvurunun sınır dışı kararına karşı açılacak idare mahkemesi davasından ayrı olduğu unutulmamalıdır.

Kaçak Durumdaki Yabancı İkamet İzni Alabilir mi?

Yasal kalış süresinin aşılması tek başına yabancıya ikamet izni alma hakkı vermez. Türkiye içinden başvuru yapılıp yapılamayacağı; ihlalin süresine, başvurulacak ikamet türüne, sınır dışı kararına ve yabancının özel durumuna göre değerlendirilir. Ayrıca Yabancıların Türkiye’de Çalışma ve İkamet İzni Süreçleri konusunda açıklanan hususlar somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.

Türk vatandaşıyla evlilik, öğrenci statüsü, ciddi sağlık durumu veya insani nedenler bulunması farklı hukuki seçenekler doğurabilir. Ancak bu durumlar önceki ihlali veya deport kararını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Çalışan Yabancının Hakları Tamamen Sona Erer mi?

Çalışma izni olmadan çalışmak hem yabancı hem de işveren bakımından idari yaptırım doğurabilir. Yabancının kayıt dışı çalıştırılması, ücretinin ödenmemesi veya kötü muameleye maruz bırakılması hâlinde hukuki destek alması mümkündür.

Çalışma izni bulunmaması, yabancının hiçbir hak talep edemeyeceği anlamına gelmez. Ancak işçilik alacakları, çalışma izni ihlali ve göç işlemleri birbirinden ayrı değerlendirilmelidir. Sürecin ilgili yönü hakkında Türkiye’de Yabancıların Oturma İzni Uzatma İşlemleri sayfasında ayrıntılı bilgi bulunmaktadır.

Hangi Belgeler Saklanmalıdır?

• Pasaport ve Türkiye’ye giriş kayıtları,
• Vize, ikamet ve çalışma izni belgeleri,
• Ret veya iptal kararları ile tebligatlar,
• İdari para cezası ve ödeme makbuzları,
• Sınır dışı ve idari gözetim kararları,
• Sağlık raporları, aile belgeleri ve adres kayıtları,
• Gönderilecek ülkedeki kişisel riski gösteren belgeler.

Sıkça Sorulan Sorular

Vize süresini aşan yabancı hemen sınır dışı edilir mi?

Her ihlal otomatik olarak aynı sonucu doğurmaz. İhlalin süresi, yabancının kendiliğinden çıkış yapması ve dosyadaki diğer durumlar birlikte değerlendirilir.

Kaçak durumda olan yabancı avukat tutabilir mi?

Evet. Yasal kalış süresini ihlal eden yabancı da avukatla temsil edilme ve hukuki başvuru yapma hakkına sahiptir. Yabancıların Türkiye’de Hukuki Temsil ve Avukatlık Hizmetleri içeriği, bu aşamayla bağlantılı diğer hukuki noktaları açıklar.

Para cezası ödenirse giriş yasağı uygulanmaz mı?

İhlalin süresine ve çıkış şekline göre giriş yasağı uygulanmayabilir veya daha kısa süreli uygulanabilir. Para cezasının ödenmesi her durumda yasağın olmayacağını garanti etmez.

Deport kararına kaç gün içinde dava açılır?

Sınır dışı etme kararının tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulmalıdır.

Geri gönderme merkezindeki yabancı avukatıyla görüşebilir mi?

Evet. Yabancının avukatına, yasal temsilcisine, yakınlarına ve telefon hizmetlerine erişimi sağlanmalıdır.

Yabancı işkence riski bulunan ülkeye gönderilebilir mi?

Gönderilecek ülkede ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele konusunda ciddi risk bulunuyorsa geri gönderme yasağı uygulanmalıdır.

Hukuki bilgilendirme: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yasal kalış ihlalinin sonuçları; ihlalin süresine, yabancının çıkış şekline, para cezalarına, deport kararına ve kişisel koşullarına göre değişir. İşlem yapılmadan önce dosyaya özel hukuki değerlendirme yapılmalıdır.