Türkiye’de Yabancı İşveren ve Çalışan Arasındaki Hukuki Uyuşmazlıklar

Türkiye’de yabancı işveren ve çalışan arasındaki hukuki uyuşmazlıklar; ücretin ödenmemesi, çalışma izni sorunları, eksik sigorta bildirimi, iş koşullarının değiştirilmesi ve haksız fesih gibi nedenlerle ortaya çıkabilir. Bu konuyla bağlantılı olarak İş Hukuku başlıklı içeriği de inceleyebilirsiniz.

İşverenin veya çalışanın yabancı olması, uyuşmazlığı otomatik olarak yabancı ülke hukukuna taşımaz. Çalışmanın fiilen nerede yürütüldüğü, sözleşmenin tarafları ve işverenin Türkiye’de şirket, şube veya temsilcilik üzerinden faaliyet gösterip göstermediği belirleyicidir.

Önce Gerçek İşverenin Kim Olduğu Belirlenmelidir

Yabancı sermayeli bir şirket ile yurt dışında yerleşik yabancı işveren aynı hukuki yapıya sahip değildir. Türkiye’de kurulmuş yabancı sermayeli şirket, Türk hukukuna tabi bir tüzel kişidir ve çalışanlarıyla ilişkilerinde genel olarak Türkiye’deki iş ve sosyal güvenlik mevzuatına uyar.

Çalışan doğrudan yurt dışındaki şirketle sözleşme imzalamış olabilir. Bu durumda Türkiye’deki şube, temsilcilik, bordro şirketi veya grup şirketlerinden hangisinin işveren sıfatını taşıdığı araştırılmalıdır.

Sözleşmede bir şirketin adı yazarken işe alma, ücret ödeme ve talimat verme işlemlerini başka bir şirket yürütüyorsa fiilî çalışma ilişkisi ayrıca incelenir.

En Sık Karşılaşılan Uyuşmazlıklar

İş Sözleşmesine Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır?

Yabancılık unsuru bulunan iş sözleşmesinde taraflar uygulanacak hukuku seçebilir. Ancak bu seçim, işçinin çalışmasını sürekli olarak yürüttüğü ülkenin emredici hükümleriyle sahip olduğu asgari korumayı ortadan kaldıramaz.

Çalışan görevini mutat olarak Türkiye’de yerine getiriyorsa sözleşmede yabancı ülke hukukunun seçilmiş olması, Türkiye’deki zorunlu işçi korumalarının tamamen devre dışı bırakılmasını sağlamaz.

Taraflar herhangi bir hukuk seçmemişse genel olarak çalışanın işini mutat şekilde yaptığı ülkenin hukuku uygulanır. Çalışan sürekli olarak birden fazla ülkede görev yapıyorsa işverenin esas işyerinin bulunduğu ülke ve iş ilişkisinin en sıkı bağlantılı olduğu hukuk değerlendirilir.

Çalışma İzni Kaynaklı Uyuşmazlıklar

Belirli bir işverene bağlı düzenlenen çalışma izni, yabancının başka bir işveren yanında çalışmasına izin vermez. İşveren değişikliği yapılacaksa yeni işveren tarafından yeni çalışma izni başvurusu yapılmalıdır. Ayrıca Yabancıların Türkiye’de Çalışma İzni Almadan Çalışmasının Hukuki Sonuçları konusunda açıklanan hususlar somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.

Çalışma iznindeki görev, işyeri veya işveren bilgileriyle fiilî çalışma arasında fark bulunması idari yaptırım riski doğurabilir. İşverenin çalışma izni başvurusunda yüksek ücret bildirip çalışana daha düşük maaş ödemesi de ücret ve SGK uyuşmazlığına dönüşebilir.

İş ilişkisinin veya çalışma izni kapsamındaki çalışmanın başlaması ve sona ermesi gibi durumların ilgili makamlara süresinde bildirilmesi gerekir. İşverenin bildirim yapmaması, çalışanın doğmuş işçilik alacaklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Ücret ve Sigorta Uyuşmazlıkları

Yabancı çalışan da sözleşmede kararlaştırılan ücretin tam ve zamanında ödenmesini talep edebilir. İşveren, vatandaşlık veya yabancı dil gerekçesiyle aynı ya da eşdeğer işi yapan çalışanlar arasında hukuka aykırı ayrım yapamaz.

Ücretin sözleşmede döviz üzerinden belirlenmesi hâlinde ödeme günü, uygulanacak kur, brüt-net ayrımı ve kesintiler açık olmalıdır. Aksi durumda kur farkı ve eksik ödeme uyuşmazlığı çıkabilir.

SGK bildiriminin sözleşmedeki ve fiilen ödenen gerçek ücret üzerinden yapılması gerekir. Bordroda görünen ücret ile banka ödemesi farklıysa çalışanın gerçek maaşı diğer delillerle birlikte araştırılır.

İşveren Çalışma Koşullarını Tek Taraflı Değiştirebilir mi?

Ücretin düşürülmesi, görev yerinin değiştirilmesi, çalışma saatlerinin ağırlaştırılması veya yan hakların kaldırılması esaslı değişiklik oluşturabilir.

İşveren esaslı değişikliği yazılı olarak bildirmeli, çalışan da değişikliği yazılı şekilde kabul etmelidir. Çalışanın kabul etmediği esaslı değişiklik kural olarak onu bağlamaz.

Yabancı çalışanın çalışma izni statüsünü kaybetme endişesiyle değişikliği kabul etmeye zorlanması ayrıca değerlendirilmelidir. Baskı altında alınan imza, uyuşmazlığı tek başına sona erdirmeyebilir.

Fesih Uyuşmazlıklarında Hangi Haklar İstenebilir?

İşveren iş sözleşmesini sona erdirdiğinde fesih nedeni, sözleşmenin süresi ve çalışanın kıdemi incelenir. Yabancı çalışan şartları varsa kıdem ve ihbar tazminatı talep edebilir.

İş güvencesi kapsamında olan çalışan, fesih sebebinin geçerli olmadığını düşünüyorsa işe iade yoluna başvurabilir. İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya müracaat edilmelidir.

Çalışma izninin işverene bağlı olması, işverene sebepsiz veya ayrımcı fesih hakkı vermez. Bununla birlikte işe iade kararı sonrasında yabancının yeniden çalışabilmesi için geçerli çalışma izni statüsünün de oluşturulması gerekir.

Hangi Türk Mahkemesi Yetkilidir?

İşçi görevini mutat olarak Türkiye’de yapıyorsa işyerinin bulunduğu yerdeki Türk mahkemesi uyuşmazlığı görebilir. İşçinin işverene karşı açacağı davalarda işverenin yerleşim yeri ile işçinin Türkiye’deki yerleşim yeri veya mutat meskeni mahkemesi de yetkili olabilir. Türkiye’de Yabancı Çalışanların İş Mahkemesi Süreçleri içeriği, bu aşamayla bağlantılı diğer hukuki noktaları açıklar.

İş sözleşmesine yalnızca yabancı mahkemelerin yetkili olduğuna ilişkin hüküm konulması, işçiyi kanunda korunan Türk mahkemelerine başvurma imkânından her durumda mahrum bırakmaz.

Görevli mahkeme genel olarak iş mahkemesidir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde uyuşmazlıklar, iş mahkemesi sıfatıyla görev yapan asliye hukuk mahkemesinde görülebilir.

Dava Açmadan Önce Arabuluculuk

İşçi veya işveren alacağı, tazminat ve işe iade taleplerinde dava açılmadan önce zorunlu arabulucuya başvurulmalıdır.

Arabuluculuk başvurusu, karşı tarafın Türkiye’de bulunmaması veya yabancı şirket olması nedeniyle otomatik olarak ortadan kalkmaz. Yurt dışındaki işverene davet ve tebligat yapılması süreci uzatabilir.

Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılabilir. İşe iade başvurularındaki kısa süreler ile ücret ve tazminat alacaklarına ilişkin zamanaşımı süreleri ayrıca takip edilmelidir.

Yabancı İşveren Yurt Dışındaysa Alacak Nasıl Tahsil Edilir?

İşverenin Türkiye’de şirketi, şubesi, banka hesabı veya başka malvarlığı bulunuyorsa kesinleşen alacak bu değerler üzerinden icra takibine konu edilebilir.

İşverenin bütün malvarlığı yurt dışındaysa Türk mahkemesinden alınan kararın ilgili ülkede tanınması ve icra edilebilir hâle getirilmesi gerekebilir. Bu aşama, işverenin bulunduğu ülkenin hukukuna göre yürür.

Bu nedenle dava açılmadan önce yalnızca haklılık değil, gerçek işverenin kimliği ve kararın nerede tahsil edilebileceği de araştırılmalıdır.

Uyuşmazlıkta Hangi Deliller Korunmalıdır?

• Türkçe ve yabancı dildeki iş sözleşmeleri,
• Çalışma izni ve e-İzin kayıtları,
• Ücret bordroları ve banka hareketleri,
• SGK hizmet dökümü,
• E-posta, mesaj ve çevrim içi toplantı kayıtları,
• Vardiya ve işyeri giriş-çıkış kayıtları,
• Görev talimatları ve performans yazışmaları,
• Fesih ve savunma belgeleri.

Belgelerin yabancı dilde olması delil değerini ortadan kaldırmaz. Mahkeme veya arabuluculuk sürecinde onaylı Türkçe tercüme sunulması gerekebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yabancı işveren Türk iş hukukuna tabi midir?

Çalışmanın mutat olarak Türkiye’de yürütülmesi hâlinde Türk hukukunun emredici işçi korumaları uygulanabilir.

Sözleşmede yabancı hukuk seçilmişse Türkiye’de dava açılamaz mı?

Hayır. Hukuk seçimi ve mahkeme yetkisi ayrı konulardır. İşçinin kanunla korunan Türk mahkemelerine başvuru imkânı devam edebilir.

Çalışma izni olmadan çalışan kişi ücret talep edebilir mi?

İzinsiz çalışma idari yaptırım doğurur. Ücret ve diğer işçilik talepleri ise fiilî çalışma ilişkisi ve deliller üzerinden ayrıca değerlendirilir.

Yabancı şirket SGK primi yatırmak zorunda mı?

Türkiye’de bir işverene bağlı sigortalı çalışma varsa genel olarak sosyal güvenlik yükümlülükleri doğar. Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmelerindeki istisnalar saklıdır. Sürecin ilgili yönü hakkında Uluslararası Şirketlerde Çalışan Yabancı Personelin İş Hukuku Hakları sayfasında ayrıntılı bilgi bulunmaktadır.

Yabancı işverene karşı doğrudan dava açılabilir mi?

İşçi alacağı, tazminat ve işe iade taleplerinde önce zorunlu arabulucuya başvurulması gerekir.

İşveren yurt dışındaysa karar tahsil edilebilir mi?

İşverenin Türkiye’de malvarlığı varsa Türkiye’de icra takibi yapılabilir. Malvarlığı yurt dışındaysa kararın ilgili ülkede tanınması ve icrası gerekebilir.

Hukuki bilgilendirme: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme ve tahsil yöntemi; çalışmanın yürütüldüğü ülkeye, işverenin hukuki yapısına ve iş sözleşmesindeki yabancılık unsurlarına göre belirlenmelidir.