Türkiye’de Yabancı İşçiler İçin Çalışma İzni ve İş Hukuku Süreci

Türkiye’de yabancı işçiler için çalışma izni ve iş hukuku süreci, birbirine bağlı iki ayrı hukuki dosya üzerinden yürür. İlk dosya yabancının Türkiye’de yasal olarak çalışabilmesini sağlayan çalışma iznidir. İkinci dosya ise ücret, çalışma süresi, izin, sigorta ve işten çıkarma gibi konuları düzenleyen iş ilişkisidir. Bu konuyla bağlantılı olarak İş Hukuku başlıklı içeriği de inceleyebilirsiniz.

Çalışma izni alınması iş sözleşmesindeki hakların yerine geçmez. İş sözleşmesinin imzalanması da yabancıya tek başına çalışma hakkı vermez. Yabancı çalışanın işe başlamadan önce geçerli çalışma iznine veya çalışma izni muafiyetine sahip olması gerekir.

İşe Alım Öncesinde Yapılması Gereken İlk Kontrol

Yabancı işçiyle sözleşme imzalanmadan önce yapılacak görevin yabancıların çalışmasına açık olup olmadığı kontrol edilmelidir. Bazı meslek ve görevler özel kanunlarla yalnızca Türk vatandaşlarına ayrılmıştır.

Görev yabancılara açıksa işveren ile çalışan arasında iş sözleşmesi hazırlanır. Sözleşmedeki işveren, meslek, ücret, çalışma yeri ve işe başlama tarihi çalışma izni başvurusundaki bilgilerle uyumlu olmalıdır. Türkiye’de Yabancı Çalışanların İş Mahkemesi Süreçleri içeriği, bu aşamayla bağlantılı diğer hukuki noktaları açıklar.

Başvuru öncesinde şu noktalar netleştirilmelidir:

• Yabancının yapacağı görev ve çalışacağı işyeri,
• İş sözleşmesinin belirli veya belirsiz süreli olması,
• Brüt ücret ve yan haklar,
• Yabancının pasaport ve ikamet durumu,
• Başvurunun Türkiye’den mi, yurt dışından mı yapılacağı,
• İşverenin güncel değerlendirme kriterlerini karşılayıp karşılamadığı.

Çalışma İzni Başvurusu Hangi Yoldan Yapılır?

Bağımlı çalışanlar için çalışma izni başvurusunu işveren veya işverenin yetkilendirdiği kişi yürütür. Başvurular elektronik ortamda e-İzin sistemi üzerinden yapılır.

Yurt dışı başvurusunda yabancı, vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk büyükelçiliğine ya da başkonsolosluğuna müracaat eder. Dış temsilcilikten alınan referans bilgisiyle işveren Türkiye’deki elektronik başvuruyu tamamlar.

Başvuruda Hangi Belgeler Hazırlanır?

İstenen belgeler yabancının mesleğine, işyerine ve çalışma izni türüne göre değişebilir. Bağımlı çalışmada temel dosyada genellikle şu belgeler bulunur:

• İşveren ile yabancı arasında düzenlenen iş sözleşmesi,
• Yabancının pasaport veya pasaport yerine geçen belgesi,
• Meslek için gerekliyse diploma veya yeterlilik belgesi,
• İşyerinin ticaret sicili ve mali durum belgeleri,
• İşverenin elektronik imza ve yetki kayıtları,
• Sektöre veya mesleğe özel izin ve belgeler.

Pasaport süresinin kısa olması verilebilecek izin süresini etkileyebilir. Yabancı dildeki belgeler için onaylı Türkçe tercüme istenebilir.

Çalışma İzni Başvurusu Nasıl Değerlendirilir?

Başvurular yalnızca iş sözleşmesine bakılarak sonuçlandırılmaz. İşverenin mali yeterliliği, istihdam yapısı, yabancıya ödenecek ücret, yabancının eğitim ve mesleki yeterliliği ile sektörün ihtiyaçları birlikte değerlendirilebilir.

Ücret kriteri yabancının yapacağı göreve göre değişebilir. Çalışma izni başvurusunda bildirilen ücretin iş sözleşmesi, banka ödemeleri ve SGK’ya bildirilen prime esas kazançla uyumlu olması gerekir.

Bazı yabancı grupları veya belirli sektörlerdeki başvurular genel değerlendirme kriterlerinden tamamen ya da kısmen muaf tutulabilir. Bu nedenle her işyeri için tek bir istihdam veya sermaye şartı bulunduğu düşünülmemelidir.

İzin Onaylandıktan Sonra Süreç Bitmez

Çalışma izni başvurusunun olumlu değerlendirilmesinden sonra bildirilen harç ve değerli kâğıt bedellerinin süresinde ödenmesi gerekir. Bildirimden itibaren 30 gün içinde ödeme yapılmazsa başvuru reddedilebilir.

İzin belgesinin düzenlenmesinden sonra işveren, yabancı çalışan için sosyal güvenlik bildirimlerini yapmalı ve çalışanın fiilî işe başlangıcını izin tarihleriyle uyumlu şekilde gerçekleştirmelidir.

Yurt içinden yapılan başvurularda yabancının çalışma izni başlangıcından itibaren bir ay içinde sosyal güvenlik yükümlülükleri yerine getirilerek işe başlaması gerekir.

Yurt dışından izin alan yabancı ise izin geçerliliğinin başlamasından itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelmelidir. Türkiye’ye giriş yaptıktan sonra bir ay içinde sosyal güvenlik işlemleri tamamlanarak çalışmaya başlanmalıdır.

İlk Çalışma İzni Ne Kadar Süreyle Verilir?

Belirli bir işverene bağlı süreli çalışma izni, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak şartıyla ilk başvuruda en fazla bir yıl için verilebilir.

Aynı işveren yanında devam edilecekse ilk uzatma başvurusunda en fazla iki yıl, sonraki uzatma başvurularında ise en fazla üç yıl süreli izin düzenlenebilir.

Uzatma başvurusu mevcut iznin bitmesine 60 gün kala yapılabilir ve mutlaka izin süresi dolmadan tamamlanmalıdır. Süre sona erdikten sonra yapılan başvuru, uzatma değil yeni başvuru olarak değerlendirilir.

Çalışma İzni İşverene Bağlıdır

Süreli çalışma izni genellikle belirli bir işveren, görev ve işyeri için düzenlenir. Yabancı çalışan mevcut izin kartını kullanarak başka bir işverenin yanında çalışmaya başlayamaz.

İşveren değişikliğinde yeni işveren tarafından yeni çalışma izni başvurusu yapılmalıdır. Farklı işveren yanında çalışma başvuruları, yabancının daha önce izni bulunsa bile ilk başvuru esaslarına göre değerlendirilir.

Aynı işveren içinde görev, çalışma yeri veya iş ilişkisinin esaslı unsurları değişecekse çalışma izni kaydının da güncellenmesinin gerekip gerekmediği kontrol edilmelidir.

Çalışma İzni Alan Yabancının İşçilik Hakları

Yabancı işçi, iş ilişkisinde vatandaşlığı nedeniyle temel işçilik haklarından mahrum bırakılamaz. İş Kanunu kapsamındaki çalışanlar bakımından ücret, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram, genel tatil ve yıllık izin hükümleri uygulanır.

Genel olarak haftalık çalışma süresi en fazla 45 saattir. Haftalık 45 saati aşan çalışma için zamlı fazla çalışma ücreti doğabilir. Aynı işveren yanında en az bir yılını tamamlayan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır.

İşveren, yabancının sigorta primlerini gerçek ücret üzerinden yatırmalı ve ücret ödemelerini ispatlanabilir şekilde gerçekleştirmelidir. Çalışma izni başvurusunda yüksek ücret gösterilip çalışana daha düşük ücret ödenmesi, işçilik alacağı ve sosyal güvenlik uyuşmazlığı doğurabilir.

İş Sözleşmesi Sona Erdiğinde Ne Olur?

İş ilişkisinin sona ermesi hem iş hukuku hem de çalışma izni bakımından sonuç doğurur. İşverenin yabancının işten ayrılışını SGK’ya ve çalışma izni sistemine süresinde bildirmesi gerekir. Sürecin ilgili yönü hakkında Yabancıların Türkiye’de Çalışma İzni Almadan Çalışmasının Hukuki Sonuçları sayfasında ayrıntılı bilgi bulunmaktadır.

Çalışanın ödenmemiş ücret, fazla mesai, yıllık izin, prim, kıdem veya ihbar tazminatı hakkı bulunup bulunmadığı iş sözleşmesinin sona erme nedenine göre değerlendirilir. Ayrıca Yabancı İşçiler İçin Fazla Mesai, Maaş ve Sosyal Güvenlik Hakları konusunda açıklanan hususlar somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.

Çalışma izninin sona ermesi, doğmuş işçilik alacaklarını ortadan kaldırmaz. Yabancı çalışan Türkiye’den ayrılmış olsa bile ücret ve tazminat taleplerini uygun vekâletnameyle Türkiye’de takip edebilir.

İşçilik Alacakları Nasıl Talep Edilir?

Ücret, fazla çalışma, yıllık izin, kıdem ve ihbar tazminatı gibi taleplerde iş mahkemesinde dava açılmadan önce zorunlu arabulucuya başvurulmalıdır.

İşe iade şartlarını taşıyan yabancı işçi, fesih bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde işe iade davası açılabilir.

İş sözleşmesi, banka kayıtları, çalışma izni belgeleri, SGK dökümleri, vardiya listeleri, yazışmalar ve ücret bordroları uyuşmazlıklarda önemli deliller arasında yer alır.

İzinsiz Çalışmanın Sonuçları

Çalışma izni veya geçerli muafiyet bulunmadan çalışılması hâlinde hem yabancı işçi hem de işveren hakkında idari yaptırım uygulanabilir. İzinsiz çalıştığı tespit edilen yabancı, göç mevzuatı kapsamında ilgili makamlara da bildirilebilir.

İkamet izni bulunması tek başına çalışma hakkı sağlamaz. Benzer şekilde yalnızca iş sözleşmesi imzalanması veya çalışma izni başvurusu yapılmış olması da izin sonucu alınmadan çalışmaya başlamak için yeterli değildir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yabancı işçi çalışma izni çıkmadan işe başlayabilir mi?

Hayır. Geçerli çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti olmadan çalışmaya başlanmamalıdır.

İkamet izni çalışma izni yerine geçer mi?

Hayır. İkamet izni Türkiye’de kalma hakkı sağlar ancak tek başına çalışma hakkı vermez.

Çalışma izni bulunan yabancı başka işverene geçebilir mi?

Mevcut süreli izin genellikle belirli işverene bağlıdır. Yeni işverenin yeni çalışma izni başvurusu yapması gerekir.

Çalışma izni alan yabancı SGK’lı olmak zorunda mı?

Bir işverene bağlı çalışan yabancının genel olarak sosyal güvenlik bildirimi yapılmalıdır. Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmelerindeki geçici görevlendirme istisnaları saklıdır.

Çalışma izni sona erince tazminat hakları kaybolur mu?

Hayır. İzin süresinin bitmesi veya iş ilişkisinin sona ermesi, daha önce doğan ücret ve tazminat haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

İşçilik alacağı için doğrudan dava açılabilir mi?

İşçi alacağı, tazminat ve işe iade taleplerinde dava öncesinde zorunlu arabulucuya başvurulması gerekir.

Hukuki bilgilendirme: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Çalışma izni başvuru yolu, değerlendirme kriterleri, sosyal güvenlik durumu ve işçilik hakları; yabancının statüsüne, mesleğine, işverenine ve Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelere göre değişebilir.