Uluslararası Şirketlerde Çalışan Yabancı Personelin İş Hukuku Hakları

Yabancıların Türkiye’de çalışma izni almadan çalışması, yalnızca işverene uygulanan bir para cezasından ibaret değildir. İzinsiz çalışma; yabancı çalışan, işveren, sosyal güvenlik kayıtları ve yabancının Türkiye’deki yasal kalış hakkı bakımından ayrı sonuçlar doğurabilir.

Yabancının ikamet iznine sahip olması, iş sözleşmesi imzalaması veya çalışma izni başvurusunun devam etmesi çalışmaya başlamak için yeterli değildir. Kural olarak işe başlamadan önce geçerli çalışma izni ya da çalışma izni muafiyeti alınmalıdır.

Çalışma İzni İhlali Hangi Durumlarda Oluşur?

İzinsiz çalışma denildiğinde genellikle hiç başvuru yapılmadan çalıştırılan yabancı anlaşılır. Oysa aşağıdaki durumlarda da çalışma izni ihlali oluşabilir:

• Çalışma izni başvurusu sonuçlanmadan işe başlanması,
• İzin süresi bittikten sonra çalışmaya devam edilmesi,
• Bir işverene bağlı izinle başka bir işveren yanında çalışılması,
• İzinde belirtilen iş veya işyeri dışında faaliyet yürütülmesi,
• Çalışma izni muafiyet süresi bittikten sonra çalışmanın sürdürülmesi,
• Yalnızca ikamet iznine dayanılarak ücretli çalışılması,
• Yabancılara kapalı bir meslek veya görevin yerine getirilmesi.

İşverenin çalışma izni başvurusunu başlatmış olması da izin kararı çıkmadan yabancıyı fiilen çalıştırma hakkı vermez.

2026 Yılında Uygulanan İdari Para Cezaları

Bir işyerinde birden fazla izinsiz yabancı bulunuyorsa işveren cezası her yabancı için ayrı ayrı hesaplanır. Aynı ihlalin tekrarlanması hâlinde ceza bir kat artırılabilir.

İdari para cezası tutarları her yıl yeniden belirlendiği için işlem tarihinde yürürlükte bulunan resmî tarife kontrol edilmelidir.

Yabancı Çalışan Sınır Dışı Edilir mi?

Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancı, sınır dışı işlemleri bakımından Göç İdaresi makamlarına bildirilir. İzinsiz çalışma, yabancı hakkında sınır dışı kararı alınabilecek hâller arasında düzenlenmiştir.

Ancak tespit yapılması, yabancının hiçbir inceleme yapılmadan aynı gün ülkeden çıkarılacağı anlamına gelmez. Valilik yabancının ikamet durumunu, aile bağlarını, koruma statüsünü ve sınır dışı edilmeye engel özel hâllerini değerlendirir.

Örneğin yabancının gönderileceği ülkede işkence veya insanlık dışı muamele riski bulunması, ciddi sağlık sorunu, hamilelik, insan ticareti mağduriyeti veya şiddet mağdurluğu gibi durumlar ayrıca incelenir.

Sınır dışı kararı verilirse karar yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir.

Türkiye’ye Giriş Yasağı Uygulanabilir mi?

İzinsiz çalışma tespitine yasal kalış ihlali, vize süresinin aşılması veya ikamet izninin sona ermesi de eşlik ediyorsa yabancı hakkında Türkiye’ye giriş yasağı gündeme gelebilir.

Giriş yasağının uygulanıp uygulanmayacağı ve süresi, yabancının ihlalinin niteliğine, ülkeden kendi isteğiyle çıkıp çıkmadığına ve hakkındaki idari kararlara göre belirlenir. Bu nedenle her izinsiz çalışma dosyasında aynı süreli giriş yasağı uygulanacağı söylenemez.

İşveren Açısından Başka Hangi Sonuçlar Doğar?

İşverenin sorumluluğu yalnızca çalışma izni cezasıyla sınırlı kalmayabilir. Yapılan denetimde yabancının sigortasız çalıştırıldığı, gerçek ücretinin SGK’ya bildirilmediği veya iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınmadığı da tespit edilebilir.

Bu durumda işveren açısından:

• Geriye dönük sigorta primi,
• SGK idari para cezaları,
• Gecikme cezası ve gecikme zammı,
• Eksik ücret ve işçilik alacakları,
• Vergi ve bordro kaynaklı yükümlülükler,
• İş kazası hâlinde tazminat ve rücu sorumluluğu

gündeme gelebilir.

İzinsiz yabancı çalıştıran işveren, yabancının ve şartları varsa eş ve çocuklarının konaklama, ülkesine dönüş ve gerekli sağlık giderlerinden de sorumlu tutulabilir.

İzinsiz Çalışan Yabancı Ücretini Talep Edebilir mi?

Çalışma izninin bulunmaması, işverenin yabancının fiilî çalışmasından ücretsiz şekilde yararlanabileceği anlamına gelmez. Yabancı işçi; işyerinde çalıştığını, çalışma süresini ve kararlaştırılan ücreti kanıtlayarak ödenmeyen maaşını talep edebilir.

Çalışmanın ispatında şu kayıtlar kullanılabilir:

• Banka transferleri ve para gönderme kayıtları,
• İşverenle yapılan mesaj ve e-posta yazışmaları,
• Vardiya ve görev listeleri,
• İşyeri giriş-çıkış kayıtları,
• Kamera görüntüleri,
• İş kartı, üniforma ve görev belgeleri,
• Çalışmayı bilen tanıkların anlatımları.

Fazla mesai, yıllık izin, kıdem ve ihbar tazminatı gibi diğer talepler ise yapılan işin niteliğine, çalışma süresine, sözleşmenin sona erme biçimine ve çalışma yasağının kapsamına göre ayrıca değerlendirilir.

İşveren “İznin Yoktu, Hiçbir Hakkın Yok” Diyebilir mi?

İşverenin çalışma izni yükümlülüğünü yerine getirmemesi, işçinin fiilî çalışmasını yok saymaz. Çalışanın ücret ve diğer talepleriyle idari para cezası ve göç hukuku sonuçları birbirinden ayrı konulardır.

Yabancı çalışanın izin ihlali nedeniyle ceza alması mümkün olsa da bu durum işverenin ödenmemiş ücretleri veya doğmuş diğer borçları ödememesini otomatik olarak haklı hâle getirmez.

Uyuşmazlık çıktığında çalışanın dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurması gerekebilir. Anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılması mümkündür.

İzinsiz Çalışma Sırasında İş Kazası Meydana Gelirse

Çalışma izni ve SGK kaydı bulunmayan yabancının iş kazası geçirmesi hâlinde olay gizlenmemelidir. Sağlık kayıtları, kaza yeri, tanıklar ve kamera görüntüleri korunmalıdır.

İşverenin güvenli çalışma ortamı oluşturma yükümlülüğü, işçinin yabancı veya izinsiz olması nedeniyle ortadan kalkmaz. Kazanın niteliğine göre tedavi giderleri, iş göremezlik, maddi ve manevi tazminat veya ölüm hâlinde destekten yoksun kalma talepleri gündeme gelebilir.

Sigortasız işçi nedeniyle SGK tarafından yapılan ödemelerin işverene rücu edilmesi de mümkün olabilir.

Yabancı Şirket Ortağı İzin Almadan Çalışabilir mi?

Yabancının Türkiye’de şirket kurması veya bir şirkete ortak olması, şirkette fiilen çalışma hakkı vermez. Yabancı ortak şirketi yönetiyor, müşteri kabul ediyor, hizmet sunuyor veya düzenli ticari faaliyet yürütüyorsa uygun çalışma izni almalıdır.

Kendi adına ve hesabına izinsiz çalışan yabancılara, bağımlı çalışanlara göre daha yüksek idari para cezası uygulanır. Şirket kuruluşu ile çalışma hakkı birbirine karıştırılmamalıdır.

Sonradan Çalışma İzni Alınırsa Önceki İhlal Silinir mi?

Hayır. Sonradan alınan çalışma izni, iznin başlangıç tarihinden sonraki çalışma için sonuç doğurur. Önceki izinsiz çalışma dönemindeki para cezasını, SGK eksikliğini veya göç hukuku sonuçlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

İzinsiz çalışmanın tespitinden sonra yeni başvuru yapılacaksa yabancının yasal kalış durumu, pasaport süresi, önceki ihlal kayıtları ve işverenin çalışma izni kriterleri birlikte değerlendirilmelidir.

Denetim veya Tespit Sonrasında Ne Yapılmalı?

1. Denetim ve idari para cezası tutanaklarının örneği alınmalıdır.
2. Yabancının ikamet, koruma ve çalışma izni kayıtları kontrol edilmelidir.
3. Yeni izin alınana kadar izinsiz çalışmaya devam edilmemelidir.
4. Ücret ve çalışma süresini gösteren deliller korunmalıdır.
5. Sınır dışı kararı varsa yedi günlük dava süresi kaçırılmamalıdır.
6. SGK ve işçilik alacakları çalışma izni dosyasından ayrı incelenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

İkamet izni bulunan yabancı çalışma izni olmadan çalışabilir mi?

Hayır. İkamet izni tek başına çalışma hakkı sağlamaz.

Çalışma izni başvurusu yapılınca işe başlanabilir mi?

Hayır. Başvurunun olumlu sonuçlanması ve izin geçerlilik tarihinin başlaması beklenmelidir.

İzinsiz çalışma kesin sınır dışı anlamına gelir mi?

İzinsiz çalışma sınır dışı nedenidir ancak yabancının durumu ve kanuni istisnalar ayrıca değerlendirilir.

İzinsiz çalışan yabancı maaşını isteyebilir mi?

Fiilî çalışmasını ve ücret miktarını ispatlayabiliyorsa ödenmeyen ücretini talep edebilir.

Sonradan çalışma izni almak cezayı kaldırır mı?

Hayır. Yeni izin, geçmişteki izinsiz çalışma dönemini kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez.

Şirket ortağı olan yabancının çalışma iznine ihtiyacı var mı?

Şirkette fiilen çalışacak yabancı ortağın uygun çalışma izni alması gerekir.

Hukuki bilgilendirme: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Para cezaları her yıl değişebilir. İşçilik alacağı, SGK, sınır dışı ve giriş yasağı sonuçları yabancının statüsüne ve somut denetim kayıtlarına göre değerlendirilmelidir.