Tapu devri gerçekleşmeyen yabancı alıcıların sözleşme, tescil ve bedel iadesi seçenekleri.
Türkiye’de konut satın almak için ödeme yaptığınız, sözleşme imzaladığınız veya anahtar teslim aldığınız hâlde tapuda adınızın görünmemesi, satış sürecinin tamamlanmadığını gösterebilir. Önce iki durum ayrılmalıdır: Adınıza tescil yapılmış ancak tapu senedinin örneği elinize ulaşmamış olabilir; ya da mülkiyet hâlen satıcıda veya başka bir kişide kalmıştır. İlk durumda belge temini, ikinci durumda mülkiyetin kazanılması ve ödenen paranın korunması gündeme gelir. Bu yazı, yabancı alıcının hangi kayıtları incelemesi gerektiğini, tapu devri ile para iadesi seçeneklerini ve işlemlerin yurt dışından nasıl takip edilebileceğini açıklar.
Satıcının “tapu hazır, yalnızca randevu bekleniyor” açıklaması tek başına yeterli değildir. Başvuru numarası, işlemde eksik görülen belge ve kayıtlı malik doğrulanmalıdır. Gayrimenkul hukuku bakımından ödeme, sözleşme ve tescil farklı hukuki sonuçlar doğurur. Anahtarın sizde olması, aidat ödemeniz veya evde oturmanız da her durumda tapu mülkiyetini kazandığınız anlamına gelmez.
Satış ofisindeki daire numarası ile tapudaki bağımsız bölüm numarası aynı olmayabilir. Sözleşmedeki blok, kat, cephe ve alan bilgileri; ada, parsel, arsa payı ve onaylı proje ile karşılaştırılmalıdır. Bazen alıcı belirli bir konut satın aldığını düşünürken sözleşmede yalnızca arsa payı veya ileride belirlenecek bir bölüm bulunur. Bu fark, talep edilebilecek tescilin kapsamını etkiler. Proje adı değişmişse eski ve yeni adların aynı taşınmazı gösterip göstermediği de belgelenmelidir.
Güncel tapu kaydı, tapu senedinin eski fotokopisinden daha fazla bilgi sağlar. Malik değişiklikleri, hacizler, ipotekler, satış vaadi şerhleri ve tedbirler incelenmeden yalnızca satıcıyla yapılan yazışmalara dayanmak risklidir. Alım öncesindeki genel kontroller için yabancılara konut satışında hukuki kontroller açıklamaları yararlıdır; devir gerçekleşmedikten sonra ise inceleme, mevcut hakkın nasıl korunacağına yoğunlaşır.
İnşaat şirketi, arsa sahibi, pazarlama şirketi ve emlak aracısı aynı kişi değildir. Ödemenin hangi şirkete yapıldığı, sözleşmeyi kimin imzaladığı ve bağımsız bölümü devretme yetkisinin kimde bulunduğu belirlenmelidir. Yüklenicinin arsa sahibiyle yaptığı sözleşme, hak ettiği bölümler ve inşaatın seviyesi bazı dosyalarda belirleyici olur. Bir şirketin satış ofisini işletmesi, arsa sahibini kendiliğinden her borçtan sorumlu kılmaz.
Belgeleri tarih sırasıyla toplamak, gecikmenin gerçek nedenini görünür hâle getirir. Asıl sözleşme yanında ek protokoller, taksit planları ve sonradan imzalanan erteleme belgeleri birlikte incelenmelidir. Yalnızca son sözleşmeyi göndermek, önceki haklardan vazgeçildiğine ilişkin bir hükmün gözden kaçmasına yol açabilir. Türkçe ve yabancı dil nüshalar arasında tapu tarihi, teslim veya iade bakımından farklılık varsa bu fark ayrıca işaretlenmelidir.
Ödemeyi aile üyesi veya ortak yaptıysa, ödemenin sizin alımınıza ilişkin olduğunu gösteren bağlantı kurulmalıdır. Dekontta yalnızca “transfer” yazması hakkı ortadan kaldırmaz; ancak sözleşme ve yazışmalarla açıklanması gerekebilir. Elden ödemelerde tarih, tutar, para birimi ve parayı teslim alan kişinin yetkisi önem kazanır. Sonradan belge üretmek veya mesajları değiştirmek yerine mevcut kayıtların asılları korunmalıdır.
Her dosyada doğru çözüm sözleşmeyi sona erdirmek değildir. Taşınmazın devri hukuken ve fiilen mümkünse alıcı, şartları varsa aynen ifayı ve tescili talep edebilir. Bunun için sözleşmenin hukuki niteliği, şekli, tarafların borçları ve kayıtlı malikin durumu değerlendirilir. Sıradan bir rezervasyon belgesi, noterlikte düzenlenen satış vaadiyle aynı etkiye sahip değildir. Özel tüketici hükümleri veya somut olaya ilişkin diğer istisnalar ayrıca incelenir.
Devir mümkün değilse, satıcı edimini yerine getirmiyorsa veya alıcı geçerli bir sona erdirme hakkını kullanmak istiyorsa iade ve zarar talepleri gündeme gelebilir. Konut satış sözleşmesinin sona erdirilmesi, hangi hukuki sebebe dayanıldığı açıkça belirlenerek ele alınmalıdır. Cayma, dönme, geçersizlik ve fesih aynı kavramlar değildir. Bir bildirimde yanlış veya çelişkili talepler kullanılması, sonraki davanın kapsamını zorlaştırabilir.
İade hesabında yalnızca anapara değil; ödeme tarihi, para birimi, temerrüt, uygulanabilecek faiz ve ispatlanan zararlar değerlendirilir. Satıcının gecikmesi her masrafı otomatik olarak karşılayacağı anlamına gelmez. Otel, kira, yolculuk veya finansman giderlerinin uyuşmazlıkla ilişkisi gösterilmelidir. Dava kazanılması da borçlunun yeterli mal varlığı bulunduğunu garanti etmez; hukuki hak ile tahsil imkânı birlikte ele alınmalıdır.
Alıcının ticari veya mesleki olmayan amaçla hareket ettiği ve satıcının ilgili faaliyeti profesyonel olarak yürüttüğü işlemlerde tüketici mevzuatı uygulanabilir. Yabancı vatandaşlık bu korumadan yararlanmayı tek başına engellemez. Ancak her yatırım otomatik olarak tüketici işlemi sayılmaz. Sözleşmenin tarihi, amacı ve kuruluş şekli önemlidir. Ön ödemeli konutlarda geçerli sözleşme, teminat ve devir koşulları ayrıca araştırılmalıdır. Konut da teslim edilmemişse teslim edilmeyen konutlara ilişkin haklar aynı dosyayla bağlantılı olabilir.
Taşınmazın başka bir alıcıya devredilmesi ya da üzerinde yeni bir takyidat oluşması, uyuşmazlığın çözümünü zorlaştırabilir. Mahkemeden ihtiyati tedbir istenip istenemeyeceği, ileri sürülen hak ve mevcut deliller üzerinden değerlendirilir. Para alacağını güvenceye almaya yönelik ihtiyati haciz ise farklı koşullara bağlıdır. Bu tedbirlerin otomatik uygulanacağı veya yalnızca dilekçe verilmesiyle tapunun kapanacağı söylenemez.
Mevcut bir ipotek ya da haciz tespit edilirse kayıt tarihi, alacaklı, güvence altındaki borç ve satış vaadi şerhinin durumu önemlidir. Satıcının “borcu sonra kapatacağım” sözü, kaydı ortadan kaldırmaz. Tapuda haciz ve ipotek sorunları ayrı bir inceleme gerektirir. Resmî işlem ve terkin belgeleri görülmeden yeni ödeme yapılması riski büyütebilir.
Yurt dışında yaşayan alıcı, uygun vekâletnameyle kayıt incelemesi, ihtar, dava ve takip işlemlerinin önemli bölümünü Türkiye’deki avukatı aracılığıyla yürütebilir. Ancak vekâletnamenin yalnızca “işlerimi takip etsin” demesi her işlem için yeterli olmayabilir. Dava, sulh, arabuluculuk, tapu veya bedel tahsiline ilişkin yetkiler ihtiyaç ölçüsünde düzenlenmelidir. Gereksiz satış veya para tahsil yetkisi verilmesi zorunlu değildir.
Yabancı makamda hazırlanan belgenin kabulü, düzenlendiği ülkeye, tasdik veya apostil rejimine, belge şekline ve Türkçe tercümesine bağlıdır. İşlem makamına uygun metnin imzadan önce kontrol edilmesi, belgenin yeniden düzenlenmesi ihtimalini azaltır. Tapu devrinin genel hazırlıkları için yabancı alıcıların tapu devri süreci de incelenebilir. Vekâlet verilmesi, gerektiğinde kişisel açıklama veya ek belge istenmeyeceği anlamına gelmez.
Yeni bir teslim tarihi verildiğinde imzalanan protokol; önceki gecikme taleplerini, cezai şartı veya iade hakkını etkileyebilir. “Tüm haklarımı aldım” şeklindeki geniş ibareler, kısmi ödeme karşılığında kabul edilmemelidir. Taksitleri tek taraflı durdurmanın sonuçları da sözleşme incelenmeden varsayılmamalıdır. Satıcının ihlali bulunduğu düşünülse bile alıcının kendi borcunda temerrüde düşmesi ayrıca tartışma yaratabilir.
Görüşmeler sürerken dava ve bildirim sürelerinin kendiliğinden durduğu kabul edilmemelidir. Avukat; belgelerin hukuki niteliğini, doğru muhatabı, dava şartlarını ve koruma taleplerini belirleyebilir. İletişim üzerinden yapılacak ilk değerlendirmede sözleşme, ödeme dökümü ve bilinen tapu bilgileri paylaşılabilir; bu değerlendirme herhangi bir sonuç veya süre garantisi anlamına gelmez.
Hayır. Belgenin size verilmemesi ile tapu sicilinde adınıza tescil bulunmaması farklıdır. Önce güncel kayıt kontrol edilir. Tescil tamamlanmışsa belge temini, yapılmamışsa devir borcu ve mülkiyetin kazanılması incelenir.
Ödeme önemli bir delildir fakat tek başına tescil yerine geçmez. Sözleşmenin şekli, satıcının yetkisi, taşınmazın hukuki durumu ve diğer koşullar birlikte değerlendirilerek tescil veya iade talebi belirlenir.
Mutlaka kaybolmaz. Ödemenin satıcının talimatıyla ve hangi sözleşme için yapıldığını gösteren kayıtlar önemlidir. Para alan şirketin sıfatı ve iade yükümlüsü, yalnızca grup şirketi ilişkisine bakılarak belirlenemez.
Her sözleşme ihlali suç değildir. Dolandırıcılık veya başka bir suç şüphesi varsa ayrıca değerlendirilir. Ceza başvurusu, tescil ya da para iadesini kendiliğinden sağlamaz; özel hukuk talepleri de takip edilmelidir.
Türkiye’de sürekli ikamet etmek genel bir dava açma şartı değildir. Temsil, tebligat, yabancı belgeler ve gerektiğinde teminat konuları somut dosyada incelenir. Uygun vekâletnameyle birçok işlem yurt dışından takip edilebilir.