Yabancı İşçiler İçin Fazla Mesai, Maaş ve Sosyal Güvenlik Hakları

Yabancı işçiler için fazla mesai, maaş ve sosyal güvenlik hakları, çalışanın vatandaşlığına göre değil iş ilişkisinin niteliğine ve Türkiye’de uygulanan çalışma mevzuatına göre belirlenir. Geçerli çalışma izniyle bir işverene bağlı çalışan yabancı işçi; ücret, fazla çalışma, hafta tatili, sosyal güvenlik ve sağlık haklarından yararlanabilir. Bu konuyla bağlantılı olarak İş Hukuku başlıklı içeriği de inceleyebilirsiniz.

Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, iş sözleşmesinde yazan ücret ile banka ödemesi ve SGK bildiriminin birbirinden farklı olmasıdır. Çalışanın haklarının doğru hesaplanabilmesi için sözleşme, bordro, banka ve SGK kayıtlarının birbiriyle uyumlu olması gerekir.

Ücret Kayıtlarının Birbiriyle Uyumlu Olması Gerekir

İşverenin çalışma izni başvurusunda bir ücret, bordroda başka bir ücret ve banka ödemesinde daha düşük bir tutar göstermesi uyuşmazlık doğurabilir. Gerçek ücret gerektiğinde bütün kayıtlar birlikte incelenerek belirlenir. Sürecin ilgili yönü hakkında Türkiye’de Yabancı İşçiler İçin Çalışma İzni ve İş Hukuku Süreci sayfasında ayrıntılı bilgi bulunmaktadır.

Yabancı Çalışanın Maaş Hakkı

Yabancı işçinin ücreti, iş sözleşmesinde kararlaştırılan tutardan düşük ödenemez. Ücret aynı zamanda yürürlükteki asgari ücretin ve çalışma izni değerlendirmesinde görev için aranan ücret kriterinin altında olmamalıdır.

Sözleşmede ücretin brüt mü yoksa net mi olduğu açıkça yazılmalıdır. Brüt ücret üzerinden vergi ve sosyal güvenlik kesintileri yapıldıktan sonra çalışana net ücret ödenir.

İşveren, ücret ödemesinde çalışana hesap pusulası vermelidir. Bu belgede:

• Ödemenin ait olduğu dönem,
• Brüt ve net ücret,
• Fazla çalışma ödemeleri,
• Prim ve ikramiyeler,
• Vergi ve sigorta kesintileri,
• Avans veya diğer yasal kesintiler

ayrı ayrı gösterilmelidir.

Ücret Döviz Üzerinden Ödenebilir mi?

Yabancı çalışanın maaşı, güncel dövizle sözleşme düzenlemelerine uygun olmak şartıyla yabancı para üzerinden kararlaştırılabilir. Böyle bir sözleşmede hangi kurun ve hangi tarihin esas alınacağı açıkça belirtilmelidir.

Ücret yabancı para olarak kararlaştırılmışsa ödeme günündeki kur üzerinden Türk lirası olarak ödeme yapılması mümkün olabilir. İşverenin kur farkını çalışanın aleyhine tek taraflı belirlemesi veya sözleşmedeki döviz ücretini sürekli sabit bir Türk lirası tutarına dönüştürmesi uyuşmazlık yaratabilir.

Maaş Ne Zaman Ödenmelidir?

Ücret en geç ayda bir ödenmelidir. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle daha kısa bir ödeme dönemi belirlenebilir.

Ücretin ödeme gününden itibaren 20 gün geçmesine rağmen mücbir bir neden olmadan ödenmemesi hâlinde çalışan, kanundaki şartlarla iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu hakkın kullanılmasından önce gecikmenin nedeni ve belgeler değerlendirilmelidir.

Ücretin sürekli eksik veya geç ödenmesi, yabancı çalışana iş sözleşmesini haklı nedenle sona erdirme hakkı da verebilir. Haklı fesih şartları oluşmuşsa en az bir yıllık kıdemi bulunan çalışan kıdem tazminatı talep edebilir.

Fazla Mesai Ne Zaman Başlar?

Genel haftalık çalışma süresi en fazla 45 saattir. Denkleştirme uygulaması bulunmayan işyerlerinde haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma olarak kabul edilir.

Her bir saat fazla çalışma için normal saatlik ücretin yüzde 50 artırılmış tutarı ödenir. Örneğin normal saatlik ücret 200 TL ise fazla çalışma saatinin karşılığı 300 TL olur.

Sözleşmede haftalık çalışma süresi 40 saat olarak belirlenmişse, 40 ile 45 saat arasındaki çalışmalar “fazla sürelerle çalışma” sayılır. Bu süreler için normal saatlik ücret yüzde 25 artırılarak ödenir.

Fazla Mesai Yerine İzin Kullanılabilir mi?

Çalışan isterse zamlı fazla çalışma ücreti yerine serbest zaman kullanabilir. Her bir saat fazla çalışma için bir saat 30 dakika, her bir saat fazla sürelerle çalışma için bir saat 15 dakika serbest zaman verilir.

Serbest zamanın altı ay içinde, çalışma saatleri içerisinde ve ücret kesintisi yapılmadan kullandırılması gerekir. İşveren, çalışanın talebi bulunmadan fazla mesai ücretini tek taraflı olarak izne çevirmemelidir.

Fazla çalışma için çalışanın onayı alınmalı ve toplam fazla çalışma süresi kural olarak yılda 270 saati aşmamalıdır.

Fazla Mesai Nasıl İspatlanır?

Fazla çalışma yaptığını ileri süren yabancı işçi, çalışma saatlerini gösteren delilleri korumalıdır. Özellikle uluslararası şirketlerde merkez ülkeyle saat farkı nedeniyle mesai dışında yapılan toplantı ve yazışmalar önemli olabilir. Uluslararası Şirketlerde Çalışan Yabancı Personelin İş Hukuku Hakları içeriği, bu aşamayla bağlantılı diğer hukuki noktaları açıklar.

İspatta kullanılabilecek kayıtlar şunlardır:

• İşyeri giriş ve çıkış kayıtları,
• Vardiya çizelgeleri,
• E-posta ve mesaj saatleri,
• Çevrim içi toplantı kayıtları,
• Bilgisayar veya sistem giriş kayıtları,
• Görev ve seyahat talimatları,
• Çalışma düzenini bilen tanıklar.

Bordroda fazla mesai tahakkuku bulunması her durumda bütün alacağın ödendiği anlamına gelmez. Bordrodaki saat ile fiilî çalışma arasında fark varsa ek alacak talep edilebilir.

Yabancı Çalışan SGK’lı Olmak Zorunda mı?

Bir işverene bağlı olarak Türkiye’de çalışan yabancının genel olarak sosyal güvenlik kaydının yapılması gerekir. İşveren, çalışma izni sonrasında yabancının sigortalı işe giriş işlemlerini ve prim bildirimlerini kanuni sürelerde yerine getirmelidir.

SGK primleri yalnızca asgari ücret üzerinden değil, çalışanın prime tabi gerçek kazancı üzerinden bildirilmelidir. Ücretin bir bölümü bankadan, kalan kısmı elden ödenerek düşük prim bildirilmesi çalışanın emeklilik ve sosyal güvenlik haklarını azaltabilir.

Sosyal güvenlik kaydı yabancı çalışana şartlarına göre şu hakları sağlayabilir:

• Sağlık hizmetlerinden yararlanma,
• Hastalık ve analık ödenekleri,
• İş kazası ve meslek hastalığı güvencesi,
• Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası hakları,
• Şartları varsa işsizlik ödeneği.

Yurt Dışından Geçici Görevlendirilenlerde SGK

Yabancı çalışan, yurt dışındaki işvereni tarafından geçici süreyle Türkiye’ye gönderilmiş olabilir. Türkiye ile çalışanın sigortalı olduğu ülke arasında sosyal güvenlik sözleşmesi varsa hangi ülke mevzuatının uygulanacağı ilgili sözleşmeye göre belirlenir.

Uygun geçici görevlendirme belgesi bulunan çalışan, sözleşmede belirlenen süre boyunca Türkiye’de bazı sosyal güvenlik yükümlülüklerinden muaf tutulabilir. Ancak bu muafiyet çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti gerekliliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Sosyal güvenlik sözleşmeleri, farklı ülkelerde geçen sigortalılık sürelerinin belirli şartlarla birleştirilmesini ve mükerrer prim ödenmesinin önlenmesini de sağlayabilir.

SGK Primi Eksik Yatırılmışsa Ne Yapılabilir?

Yabancı çalışan e-Devlet üzerinden hizmet dökümünü kontrol ederek bildirilen gün ve prime esas kazancı incelemelidir. Çalışma günleri veya ücret eksik görünüyorsa işverenden yazılı düzeltme talep edilebilir.

Düzeltme yapılmaması hâlinde SGK’ya bildirim veya şikâyet yapılması mümkündür. Sigortasız çalışmalar için şartlarına göre hizmet tespiti davası gündeme gelebilir.

Çalışma izninin bulunmaması, işverenin fiilî çalışmayı karşılıksız bırakmasına veya sosyal güvenlik yükümlülüklerini yok saymasına otomatik olarak izin vermez. Ancak izinsiz çalışma ayrıca idari ve göç hukuku yaptırımı doğurabilir.

Ücret ve Fazla Mesai Ödenmezse Başvuru Yolu

Çalışan öncelikle iş sözleşmesini, çalışma izni belgesini, banka kayıtlarını, bordroları, SGK dökümünü ve çalışma saatlerini gösteren belgeleri toplamalıdır.

Maaş ve fazla mesai alacakları için iş mahkemesinde dava açılmadan önce zorunlu arabulucuya başvurulması gerekir. Anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılabilir.

Ücret ve fazla çalışma alacaklarında genel zamanaşımı süresi beş yıldır. Her ödeme dönemi için sürenin ayrı işlemesi nedeniyle başvurunun geciktirilmemesi önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yabancı işçiye Türk işçiden daha düşük maaş verilebilir mi?

Yalnızca yabancı olması nedeniyle gerekçesiz şekilde daha düşük ücret uygulanması ayrımcılık uyuşmazlığı doğurabilir. Görev, kıdem ve performans gibi objektif farklılıklar ayrıca değerlendirilir.

Haftalık 45 saatin üzerindeki çalışma nasıl ödenir?

Her bir saat için normal saatlik ücretin yüzde 50 artırılmış tutarı ödenir.

Fazla mesai sözleşmedeki maaşa dâhil edilebilir mi?

Sözleşmedeki böyle bir hüküm sınırsız fazla çalışmayı kapsamaz. Ücretin seviyesi, yıllık 270 saat sınırı ve fiilî çalışma ayrıca değerlendirilir.

SGK primi düşük ücret üzerinden yatırılmışsa ne olur?

Emeklilik, geçici iş göremezlik ve diğer sosyal güvenlik hakları olumsuz etkilenebilir. Gerçek ücretin düzeltilmesi için SGK ve yargı yollarına başvurulabilir. Ayrıca Türkiye’de Yabancı Uyruklu Kişilerin İş Kazası Hakları konusunda açıklanan hususlar somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.

Yurt dışındaki sigorta Türkiye’de geçerli olur mu?

Türkiye ile ilgili ülke arasında sosyal güvenlik sözleşmesi bulunması ve gerekli görevlendirme belgelerinin alınması hâlinde önceki sigorta sistemi geçici olarak uygulanabilir.

Türkiye’den ayrılan yabancı işçi alacaklarını isteyebilir mi?

Evet. Uygun vekâletnameyle arabuluculuk ve dava işlemleri Türkiye’de avukat aracılığıyla takip edilebilir.

Hukuki bilgilendirme: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Ücret, fazla çalışma ve sosyal güvenlik hakları; sözleşme, çalışma düzeni, sigorta statüsü ve Türkiye’nin ilgili ülkeyle yaptığı sosyal güvenlik anlaşmasına göre ayrı değerlendirilmelidir.